De heilige Catharina van Alexandrië (1507-08) - Rafaël

1500+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Rafaël, De heilige Catharina van Alexandrië, 1507 - 1508, olieverf op paneel, 71.5 x 55.7 cm, National Gallery, Londen
Rafaël, De heilige Catharina van Alexandrië, 1507 - 1508, olieverf op paneel, 71.5 x 55.7 cm, National Gallery, Londen
Kunstenaar Rafaël
Land Italië
Stijl / Stroming / Periode renaissance,
hoogrenaissance /
16e eeuw
Locatie / Museum The National Gallery, Londen

Dit denkbeeldige aan de fantasie van Rafaël ontsproten innemende portret van de Heilige Catharina van Alexandrië is een van de elf schilderijen, die de National Gallery in Londen in bezit heeft van de onbetwiste grootmeester van de Italiaans hoogrenaissance. Hoewel het schilderij door het museum niet, zoals zijn Madonna met de anjer van een jaar eerder, wordt gerekend tot de 'must see' schilderijen van de collectie, laat het wel goed zien waar Rafaël in excelleerde: het schilderen van  zoetgevooisde madonna's, delicate portretten van heiligen en van verschillende van zijn welgestelde tijdgenoten.
Het werk van Rafaël vormde tot en met het begin van de negentiende eeuw in Europa dé leidraad voor alle kunstschilders die in de academische classicistische traditie wilde schilderen. Het begrip classicisme in deze context moet worden gelezen als een referentie naar kwaliteit en tegelijkertijd als een verwijzing naar de kunst van de Grieken en Romeinen uit de klassieke oudheid. De schilderkunst van Rafaël was synoniem voor anatomische perfectie, voor de wijze waarop uiterlijke en innerlijke schoonheid van de mensheid diende te worden geïdealiseerd en ging tevens door voor het summum van compositorische harmonie, rust en stabiliteit.  
De Heilige Catharina van Alexandrië, volgens een kleurrijke legende de dochter van gouverneur Costus van Alexandrië, werd op 25 november 307 na Christus onthoofd, omdat zij weigerde met de Romeinse keizer Maxentius (ca. 278 - 312 na Chr.) te trouwen en haar geloof in Jezus af te zweren. Catharina was zeer belezen en kende de geschriften van Plato uit haar hoofd. De keizer probeerde om Catharina te bekeren tot zijn eigen Romeinse veelgodendom. Hij stuurde veertig hooggeleerde filosofen op haar af om met haar de discussie aan te gaan. In plaats van dat zij erin slaagden Catharina op andere gedachten te brengen, werden zij door haar bekeerd tot het Christendom. Maxentius besloot dat ze vanwege haar halsstarrigheid op wrede wijze moest sterven, maar dat bleek geen eenvoudige opgave. Het puntige rad dat haar moest verpletteren, brak in stukken na te zijn getroffen door de bliksem. Vervolgens probeerden beulen haar te verbranden, maar in plaats van dat Catharina om kwam in het vuur, verbrandden zij zelf. Uiteindelijk lukte het wel om haar te onthoofden.
De heilige Catharina van Alexandrië wordt in de kerkgeschiedenis gerekend tot de grote martelaren voor het Christelijk geloof. Zij is daartoe opgenomen in het zogenaamde Martyrologium Romanum, de officiële lijst van heiligen en martelaren van de Katholieke kerk. Ze behoort tevens tot de in de Middeleeuwen bedachte groep 'Veertien Heilige Helpers', een groep heiligen die in het bijzonder werden vereerd omdat zij de mensheid te hulp zouden schieten tegen de Pest en andere nare ziekten.
Hoewel de Heilige Catharina vooral populair was in de kunst van de middeleeuwen is zij ook veelvuldig het onderwerp van schilderijen tijdens de stijlperiode van de renaissance en het maniërisme in Italië. Zie naast dit schilderij van Rafaël bijvoorbeeld Heilige familie met Heilige Catharina van Paolo Veronese, geschilderd tussen 1562 en 1565 en het Mystieke huwelijk van de Heilige Catharina van Alexandrië van Antonio da Correggio van omstreeks 1518. [SK]