Winterlandschap Gezicht op Kleef (1839) - Barend Cornelis Koekkoek

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

door Steven Kolsteren

Het schilderij Winterlandschap Gezicht op Kleef, uit 1839, van Barend Cornelis Koekkoek dateert uit de hoogtijdagen van de romantiek, een periode waaruit het Groninger Museum nauwelijks schilderijen bezit. Dit was in 1961 voor museumdirecteur W. Jos de Gruyter één van de redenen om dit doek te verwerven. Het is een prachtig voorbeeld van die schilderkunst uit die periode, vergelijkbaar met de werken van de grote Duitse romanticus Caspar David Friedrich.

Barend Cornelis Koekkoek, Winterlandschap Gezicht op Kleef, 1839, olieverf op doek, 38 x 54 cm, collectie Groninger Museum. (De afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)
Barend Cornelis Koekkoek, Winterlandschap Gezicht op Kleef, 1839, olieverf op doek, 38 x 54 cm, collectie Groninger Museum. (De afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)

Het winterlandschap roept een enorme weidsheid en een melancholische stemming op. Aan de rechterkant zijn tot ongeveer het midden van het doek struiken en bomen weergegeven, met daarvoor een zandweg. Hier zien we een paard, wagen en mannen, die de aandacht leiden naar wat voor de schilder belangrijk is: de natuur. De boom en de heuvel met burcht wijzen naar de hemel, net als de drie kerktorens in het midden. Het doodse winterlandschap, met veel sneeuw en ijs, en de reeds ondergegane zon roepen een ingetogen sfeer op van weemoed, afscheid en van het bovennatuurlijke of goddelijke.
De compositie geeft enorme diepte en ruimte aan het beeld doordat alle elementen de aandacht trekken naar de eindeloze lichte gloed in de verte. De detaillering accentueert dit atmosferische effect: de voorgrond is scherp, de kerken in het midden en de wolken zijn al vager, en de avondgloed is helemaal zonder details, enkel bestaand uit kleur en licht. Het schilderij is weliswaar realistisch geschilderd, maar het is geen natuurgetrouwe weergave van een bepaalde plek. Koekkoek ensceneerde zijn landschappen zelf en voegde daarbij elementen samen van meerdere locaties, zoals hier van onder andere Nijmegen en het Duitse Kleef, waar hij toen woonde.