Nimfen en een sater (1873) - William-Adolphe Bouguereau

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
  
Dit schilderij van vier nymfen en een sater is geschilderd op het hoogtepunt van de roem van de Franse schilder William-Adolphe Bouguereau, een kunstenaar die niet afweek van de regels van de academische traditie. Samen met Cabanel en Couture is hij het schoolvoorbeeld van het academisme. Nimfen en Sater, geschilderd in 1873, behoort tot de topstukken uit het vermaarde Clark Art Institute in Williamstown, Massachusetts.

William-Adolphe Bouguereau (1825-1905), Nimfen en een sater, 1873, olieverf op doek, 260 x 180 cm, Sterling and Francine Clark Art Institute, Williamstown, Massachusetts, USA
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905), Nimfen en een sater, 1873, olieverf op doek, 260 x 180 cm, Sterling and Francine Clark Art Institute, Williamstown, Massachusetts, USA

Bij de presentatie van dit schilderij Nimfen en een sater op de Salon van 1873, haalde Bouguereau de Latijnse dichter Publius Papinius Statius aan uit de eerste eeuw na Christus. In een gedicht omschreef deze hoe de mythologische God Pan, die voor de ene helft een mens, en voor de andere helft de gedaante van een geit had, bang was voor diep en donker water, temeer omdat hij vanwege zijn ongewone lichaamsbouw in zijn kindertijd nooit had leren zwemmen.
Pan is de god van het woud en vertoont qua uiterlijk grote overeenkomsten met saters, mythologische boswezens, die symbool staan voor wellust en vervoering. Op het schilderij zien we hoe vier naakte en ondeugende bosnimfen een gebruinde sater triomfantelijk het water in weten te manoeuvreren. Bouguereau baseerde zich met dit onderwerp dus keurig op de klassieke oudheid, geheel in overeenstemming met de regels van de academie. Eeuwenlang vormde dit het gebruikelijke excuus om vrouwelijke naakten te kunnen weergeven.
Het was de kunstenaar Manet, die - in de geest van het realisme van Courbet - tien jaar eerder dan Nimfen en een sater met zijn schilderijen Déjeuner sur l'herbe en Olympia deze regels openlijk had getart. Hij schilderde gewone naakte vrouwen - in plaats van godinnen of nimfen - en maakte deze tot het onderwerp van zijn schilderijen. Ondanks de onaantastbare positie, die Bouguereau tien jaar later nog steeds had in de kunstwereld van Parijs, was er wel degelijk kritiek op zijn schilderij, zij het voorzichtig. De critici vonden de naakte bosnimfen een beetje te mooi om waar te zijn. Hun slanke zijdezachte onberispelijke lichamen deden hen denken aan modieuze dames uit de hogere kringen, die net een schoonheidsbehandeling achter de rug hebben. Hun huid ziet er uit 'alsof het een regelmatige kuur achter de rug heeft van baden in amandelmelk', zo luidde de kritiek.