Zelfportret met verbonden oor, schildersezel en Japanse prent (1889) - Vincent van Gogh

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

door: Sander Kletter
  

Net als Rembrandt, de Mexicaanse Frida Kahlo en de Noor Edvard Munch schilderde Vincent Van Gogh een groot aantal zelfportretten, die iets prijsgeven over de persoonlijkheid en levensperikelen van de kunstenaar. Dit beroemde portret dat te zien is in de Courtauld Gallery in Londen schilderde Van Gogh begin 1889. Hij maakte het kort na zijn teleurstellende ervaring met het bezoek van Paul Gauguin aan hem in Arles aan het einde van het jaar 1888. Van Gogh, die de hoop koesterde samen met Gauguin een nieuwe kunstenaarskolonie op te zetten in Zuid-Frankrijk, liep al gauw tegen de vermeende arrogantie van zijn collega op. Gauguin kon op zijn beurt niet omgaan met de fragiele gemoedstoestand van de emotioneel kwetsbare Van Gogh.

Vincent van Gogh (1853-1890), Zelfportret met verbonden oor, 1889, olieverf op doek, 60 x 49 cm, Courtauld Gallery, Londen
Vincent van Gogh (1853-1890), Zelfportret met verbonden oor, 1889, olieverf op doek, 60 x 49 cm, Courtauld Gallery, Londen

Het is een bekend verhaal: twee dagen voor kerstmis van 1888 sneed Van Gogh uit wanhoop en frustratie een stukje van zijn linker oorlel af. Hij was in zijn actie gevoed door de moeizame communicatie tussen beide kunstenaars. Gauguin vertrok en Van Gogh ging naar een inrichting om van de schrik te bekomen.

Van Gogh schilderde in januari 1889 twee schilderijen, getiteld Zelfportret met afgesneden oor (ook bekend als Zelfportret met verbonden oor) en Zelfportret met verbonden oor, schildersezel en Japanse prent (zie afbeelding hierboven). Op beide doeken is de teleurstelling van zijn gezicht te lezen. Zijn zelfverwonding wordt geïllustreerd door een opzichtig verband om zijn hoofd. Het eerstgenoemde doek bevindt zich in een privécollectie, het andere behoort tot de collectie van het prestigieuze Courtauld Institute in Londen.

Zeer bewust van het expressieve gehalte van zijn schilderijen schreef Van Gogh aan zijn geliefde broer Theo, dat juist deze portretten goed konden laten zien hoe het met hem ging. Van Gogh, wiens late oeuvre tot het postimpressionisme wordt gerekend, wordt mede daarom, evenals Munch, beschouwd als een voorloper van het Duitse expressionisme. Ook in die stroming draait het immers om het uitdrukken van gevoelens en persoonlijke ervaringen.