De sterrennacht (1889) - Vincent van Gogh

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een spiritueel geladen overpeinzing

door: Sander Kletter
 

Vincent van Gogh (1853-1890), De sterrennacht, 1889, olieverf op doek, 73.7 x 92 cm, Museum of Modern Art (MoMA), New York
Vincent van Gogh (1853-1890), De sterrennacht, 1889, olieverf op doek, 73.7 x 92 cm, Museum of Modern Art (MoMA), New York
Kunstenaar Vincent van Gogh
Land Nederland
Stijl / Stroming / Periode postimpressionisme,
symbolisme
Locatie / Museum Museum of Modern Art,
New York

De sterrennacht is door Van Gogh geschilderd in juni 1889 in de psychiatrische inrichting Saint-Paul-de-Mausole in Saint Rémy in de Provence. Hij had net voor de tweede maal een zenuwinzinking achter de rug, waarvoor hij in de inrichting werd opgenomen. Het schilderij wordt gerekend tot de beroemdste kunstwerken uit de kunstgeschiedenis aller tijden. Het behoort tot de absolute topstukken van het Museum of Modern Art in New York.

Hoewel het een landschap bij nacht laat zien, schilderde Van Gogh het overdag. Hij was geobsedeerd door het idee om een nachtelijk landschap te schilderen vanuit zijn geheugen. Er wordt ook wel gezegd dat het schilderij het uitzicht laat zien vanuit de inrichting. Maar het is opmerkelijk dat het kerkje onderin het centrum van het doek meer overeenkomsten vertoont met de architectuur van een Nederlands kerkgebouw dan met een Franse kerk. De enorme afgesneden cipres linksvoor lijkt in beweging, net als de turbulente sterrenhemel, waarin de maan en de sterren haast lijken te exploderen en rond te tollen. Het beeld wordt versterkt door het golvende en draaiende patroon van koortsachtig ritmisch geplaatste penseelstreken.

Kunsthistorici hebben geprobeerd de opmerkelijke inhoud van het schilderij te verklaren op basis van bestaande literaire verhalen, astronomie en religie. Gebieden, die allemaal de interesse van Van Gogh hadden. Maar er is nooit een eenduidige verklaring uitgekomen. Er wordt ook wel een psychologische uitleg aan het schilderij gegeven. Het zou de geestelijke hypergevoelige staat waarin Van Gogh verkeerde illustreren. In dit type interpretatie zou het schilderij een spirituele meditatie van de kunstenaar kunnen zijn op leven, dood en de oneindigheid van het heelal. De herhaalde golfbeweging in het schilderij zou de leven gevende oerkracht van de natuur verbeelden. Een kracht die door sommigen God wordt genoemd. Aan zijn broer Theo had Van Gogh eens geschreven, dat hij dacht dat sterren de laatste bestemming waren voor een mens na zijn dood. Het moet gezegd dat het heel aantrekkelijk is om in deze intrigerende uitleg mee te gaan.

SK