Marchesa Brigida Spinola Doria (1606) - Peter Paul Rubens

1000+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
    

Dit portret uit 1606 is van de zelfbewuste markiezin Brigida Spinola Doria, een voorname aristocrate uit het Italiaanse Genua, het is het jaar na haar huwelijk geschilderd in opdracht van haar man, de markies Giacomo Massimiliano Doria. De maker van het portret, de bekende Vlaamse barokkunstenaar Peter Paul Rubens, die tussen 1600 en 1608 langdurig in Italië verbleef in dienst van Vicenzo I Gonzaga, de hertog van Mantua, deed ook de welvarende havenstad Genua meerdere keren aan om kunstwerken in opdracht te maken. Een dergelijk staatsieportret van een vrouw alleen was niet ongewoon, want in deze stad, die als bijnaam 'Het paradijs van de vrouwen' droeg, hadden vrouwen in die tijd meer macht, invloed en rechten dan elders. Dat verklaart wellicht de waardige en tegelijkertijd menselijke uitstraling van de markiezin. Het schilderij bevindt zich in de National Gallery of Art te Washington.

Peter Paul Rubens, Marchesa Brigida Spinola Doria, 1606, olieverf op doek, 152.5 x 99 cm, National Gallery of Art, Washington DC
Peter Paul Rubens, Marchesa Brigida Spinola Doria, 1606, olieverf op doek, 152.5 x 99 cm, National Gallery of Art, Washington DC

Hoewel het een staatsieportret betreft, is het schilderij verre van statisch. Dit weet Rubens onder meer te bereiken door strategisch geplaatst glanzend licht op haar satijnen jurk. Maar ook door subtiel, maar dominant aanwezig, een diagonale richting in de compositie te creëren, welke ontstaat door de combinatie van het schuine rode gordijn, de richting van de kraag en de rechterarm van de markiezin en tevens door de dynamische penseelvoering in de satijnen jurk. De belangrijkste leerling van Rubens, Anthonie van Dyck zou in zijn staatsieportretten later nog veel verder gaan, waardoor portretten van hooggeplaatste personen en staatslieden een bijna informeel karakter kregen. Keren we terug naar de satijnen jurk van de markiezin: deze is bijzonder geraffineerd geschilderd, waardoor een overtuigende stofuitdrukking wordt bereikt. Enerzijds is de jurk zorgvuldig laag voor laag opgebouwd met behulp van transparante kleuren, anderzijds is deze techniek aangevuld door enkele met groot gebaar geschilderde penseelstreken. Deze stoere en brutale penseelvoering had Rubens tijdens zijn verblijf bestudeerd in het werk van Venetiaanse grootmeesters als Titiaan, Tintoretto en Veronese, en hij combineerde deze met de verfijnde traditie voor het detail van de Vlaamse schilderkunst uit zijn vaderland. De aandacht voor het detail is zichtbaar in de kraag van de markiezin, maar vooral in de architectuur op de achtergrond. 
De blikrichting van de markiezin en de perspectieflijnen van de architectuur wijzen er op dat het portret bedoeld was om schuin van onder af te worden bekeken. Oorspronkelijk had het doek een veel groter formaat, maar in de negentiende eeuw zijn er helaas grote stukken aan alle kanten van afgesneden, waardoor we nu alleen maar kunnen raden naar hoe imposant het schilderij oorspronkelijk moet zijn geweest.
Rubens schilderde een groot aantal vergelijkbare portretten, zie daarvoor bijvoorbeeld het portret van Maria Serra Pallavicino (zie afbeelding hiernaast), daarnaast beoefende hij ook andere genres met veel succes.
 

Hofschilder

Het avontuur in Italië vormde slechts het begin van een indrukwekkende carrière. In 1608 ging Rubens terug naar de Nederlanden, waar hij in dienst trad als hofschilder van Albrecht van Oostenrijk en Isabella van Spanje. Hij zou daarna ook nog werken in opdracht realiseren voor koning Filips IV van Spanje en koning Karel I van Engeland. Door de Spaanse koning werd hij 1624 tot de adelstand verheven, terwijl hij door de Britse koning in 1630 werd geridderd.