Vanitas-stilleven (1630) - Pieter Claesz.

1500+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie

De rangschikking van objecten in zeventiende-eeuwse stillevens is niet willekeurig of louter decoratief. In tegendeel. Ook in de stillevens van de Haarlemse kunstenaars Willem Claeszoon Heda en Pieter Claesz (1596/97-1661) zijn alle objecten zorgvuldig uitgekozen en met een bedoeling in een bepaalde opstelling gecomponeerd.

Pieter Claesz., Vanitas-stilleven, 1630, olieverf op linnen, 39.5 x 56 cm, Mauritshuis, Den Haag
Pieter Claesz., Vanitas-stilleven, 1630, olieverf op linnen, 39.5 x 56 cm, Mauritshuis, Den Haag

Dit Vanitas-stilleven van Pieter Claesz. uit 1630 is er een illustratief voorbeeld van. Het vanitas stilleven is een sub genre van stilleven schilderkunst. Het eerste vanitas stilleven dateert van 1603 (geschilderd door Jacob de Gheyn II). In dit type stilleven staat de vergankelijkheid van het aardse leven centraal. Het is een genre dat veelvuldig door Claesz. is toegepast. In dit stilleven wil de kunstenaar vooral het vergaren van kennis relativeren. Menselijke geleerdheid en boekenwijsheid stelt niets voor, in vergelijking tot de oneindige wijsheid van God, is zijn boodschap.

Claesz. gebruikt in dit schilderij vier gebruikelijke stilleven attributen, die vergankelijkheid symboliseren: een schedel, een omgevallen glas, een horloge dat opgewonden moet worden (let op het opwindsleuteltje aan het blauwe lintje) en een olielamp, die net is uitgegaan. We zien nog net een beetje rook van het pitje afkomen. De menselijke kennis wordt door een boek, een ganzenveer en enkele stukken perkament weergegeven. Het stilleven is geschilderd in een overwegend bruin, groen en grijs palet, wat heel gebruikelijk was tussen 1620 en 1650 voor de schilderijen van zowel Claesz. als Heda.