De stier (1647) - Paulus Potter

1000+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
   

Een specialist in het schilderen van dieren tijdens de Nederlandse gouden eeuw was Paulus Potter, een kunstenaar die werkte in de stijl van de barok, opgeleid door zijn vader. De dieren in zijn schilderen, vooral koeien, paarden, stieren en schapen, vormen het centrale motief van zijn composities. Het landschap er om heen dient als decor voor de nadrukkelijk op de voorgrond geplaatste dieren. Zijn bekendste en grootste schilderij De Stier uit 1647, bevindt zich in het Mauritshuis in Den Haag.

Paulus Potter, De stier, 1647, olieverf op doek, 235,5 x 339 cm, Mauritshuis Den Haag
Paulus Potter, De stier, 1647, olieverf op doek, 235,5 x 339 cm, Mauritshuis Den Haag

Het schilderij De stier doek kent in meerdere opzichten een opmerkelijke ontstaansgeschiedenis. De stier zelf blijkt - en dat is zichtbaar voor kenners - samengesteld te zijn uit stieren van verschillende leeftijden. De horens behoren toe aan een stier van twee jaar oud, het gebit is dat van een vier jaar oude stier, de schouderpartij is echter dat van een volwassen beest, terwijl de bilpartij juist toebehoort aan een jong rund. Anatomisch constructief gezien klopt de stier ook niet helemaal. De romp staat recht, terwijl de schouders en bilpartij onder een lichte hoek staan. De verklaring daarvoor laat zich raden. De beroemde stier van Potter is gebaseerd op verschillende voorstudies, getekend naar aanleiding van verschillende dieren. Een tweede interessant aspect aan het schilderij is dat Potter tijdens het maken kennelijk besloot om het schilderij nog groter te maken. De stier was eerst het enige beeldvullende motief op het schilderij, maar de kunstenaar besloot tijdens het maakproces extra stukken aan het schilderij toe te voegen. De naden, waar de extra stukken doek zijn vastgenaaid aan het originele doek zijn nog altijd te zien. Links voegde Potter de koe toe, de twee schapen en de boer (die bekend is bij velen omdat zijn gezicht is gebruikt voor 'Teun' van het leesplankje). Aan de rechterkant voegde hij een ruimtelijk ogend stuk weiland toe met koeien in de verte. Ook boven de koe is een stuk doek toegevoegd, waarin rechts een leeuwerik vliegt.
Potter paste een fijnschildertechniek toe en had daarbij een fantastisch en levendig oog voor details. De vliegen boven de stierenrug ogen levensecht, zo ook het groene kikkertje op de voorgrond. De koe heeft prachtige lange wimpers, terwijl de nekharen van de stier stug overeind staan.