Die Zwitscher-Maschine (1922) – Paul Klee

1300+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een Twittermachine uit 1922

Van onze redactie
  

Het Museum of Modern Art in New York is in het bezit van een werk van Paul Klee, dat in het Engels 'Twittering Machine' wordt genoemd. Het is een haast kinderlijk eenvoudige tekening van een mechaniekje met daaraan vastgemaakt vier draadfiguurtjes, die iets hebben van vogeltjes. Het betreft een pentekening met waterverf en inkt op papier.

Paul Klee, Die Zwitscher-Maschine, 1922, pentekening, Museum of Modern Art, New York
Paul Klee, Die Zwitscher-Maschine, 1922, pentekening, Museum of Modern Art, New York

Met zijn ‘twittermachine’ was Paul Klee in 1922 zijn tijd wel erg ver vooruit. Het werk geeft de ironie weer met betrekking tot het geloof van de mens in vooruitgang, in een tijd waarin machines steeds meer taken overnemen. De vogelfiguren vertegenwoordigen de natuur, maar ze zijn tegelijkertijd verbonden met de industriële machine. De draadachtige lijn waar de vogels op bevestigd zijn, doet - door het uiteinde dat lijkt op een handvat - denken aan het mechaniekje van een speeldoosje. De vogels zijn met open snavels weergegeven, en door middel van symbolische tekens worden de tjilpende geluiden weergegeven. Een tjilpmachine heeft eigenlijk geen duidelijk toepasbare praktische functie. Met een dergelijke ‘nutteloze’ constructie sluit Klee aan bij andere kunstenaars van het dadaïsme, zoals Hans Arp, Marcel Duchamp, Max Ernst, Francis Picabia en Man Ray.
Uit het werk blijkt de zorg die Paul Klee heeft over de ontwikkeling, dat mens en natuur steeds verder van elkaar verwijderd raken door industrialisatie. De mens raakt vervreemd van zijn oorsprong. Klee hield zich ten tijde van dit werk ook bezig met ‘de vrije beweging’. In zijn essay Wege des Naturstudiums (studie van de gang van de natuur) werkte hij zijn overpeinzingen hieromtrent verder uit. Hij was geïnteresseerd in de beweging die dwars door alle beperkingen heen kon gaan, waardoor men los kon komen van de wetten van het aardse bestaan.