Nude Descending a Staircase no. 2 (1912) - Marcel Duchamp

1300+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een controversieel schilderij uit 1912

Van onze redactie

In december 1911 maakte Marcel Duchamp (1887-1968) de eerste versie van Nude Descending a Staircase. In dezelfde maand maakte hij Sad Young Man on a Train, een portret van zichzelf, onderweg van Parijs naar Rouen. In beide schilderijen zien we hetzelfde motief vormgegeven: een opeenvolgende reeks van verschillende posities van het menselijk lichaam.

Marcel Duchamp, Nude Descending a Staircase, No. 2, 1912. Olieverf op doek, 147 x 89 cm. Philadelphia Museum of Art, Pennsylvania, USA
Marcel Duchamp, Nude Descending a Staircase, No. 2, 1912. Olieverf op doek, 147 x 89 cm. Philadelphia Museum of Art, Pennsylvania, USA

Een maand later maakte Duchamp deze uiteindelijke versie. Het is waarschijnlijk het meest beruchte schilderij dat de kunstenaar heeft gemaakt. Dat is vooral omdat het negatieve reacties opriep toen het werd tentoongesteld tijdens de Armory Show in New York van 1913. Er is nog even sprake van geweest dat het werk eerder, in maart 1912, zou worden getoond tijdens de Salon des Indépendants in Parijs. Daar werden de gemaakte werken uit de winterperiode getoond aan een groot publiek. Enkele kubisten die daar ook hun werk presenteerden, onder wie Robert Delaunay en Jean Metzinger, vonden Nude Descending a Staircase teveel afwijken van het kubisme. De titel gaf volgens hen veel te letterlijk aan wat er op het schilderij gebeurde. Ze vonden de titel iets karikaturaals hebben. Duchamp werd daarom vriendelijk verzocht de titel aan te passen. Maar het weerbarstige genie peinsde er niet over en trok zijn schilderij terug. Dat deed hij nog voordat de salon werd geopend. "A nude never descends the stairs," memoreert Duchamp in een interview, "a nude reclines, you know. Even their little revolutionary temple couldn't understand that a nude could be descending the stairs." (Uit: Arturo Schwartz, The complete Works of Marcel Duchamp, 1995).
 

Niet kubistisch en niet futuristisch, maar eigenzinnig 'Duchampiaans'

De titel vormde niet het enige verschil met kubistisch werk van andere kunstenaars. Het verbeelden van beweging wordt door de kubisten eigenlijk niet toegepast. De Italiaanse futuristen echter, die door de kubisten als ‘rivalen’ werden beschouwd (en vice versa), hadden het weergeven van beweging juist als hun favoriete thema gekozen. Duchamp had een uniek eigenzinnig schilderij gemaakt, dat vanwege de vorm als kubistisch kon worden beschouwd en vanwege de thematiek, de verbeelding van beweging, als een schilderij van het futurisme. Daarmee en ook door zijn titel was het een zeer modern schilderij, immers zowel de kubisten als de futuristen behoorden tot de avant-garde van hun tijd. Zij streefden voor alles naar vernieuwing. Zij zetten zich nadrukkelijk af tegen de kunststijl, zoals die op academies werd onderwezen.
In februari van 1911 werd een grote tentoonstelling geopend van de futuristen in Galerie Gernheid-Jeune in Parijs. Duchamp was ook op de opening aanwezig. Zelf beweert hij echter dat hij de eerste schets voor Nude Descending a Staircase in olieverf al in januari 1911 maakte, dus voordat hij de tentoonstelling had gezien. Met die mededeling wilde hij aanspraak maken op het unieke van het schilderij. Volgens eigen zeggen zou hij meer zijn beïnvloed door de fotostudies van Eadweard Muybridge. Die fotograaf had bewegingen van mens en dier vastgelegd door middel van series van duizenden foto's waarin verschillende opeenvolgende posities in bewegingen van mensen en dieren waren vastgelegd. Daarnaast was de film in die tijd in opmars. Het maakt duidelijk dat Duchamp in zijn tijd dus zeker niet de enige was die zich bezighield met het vastleggen van beweging. Zeker lijkt wel dat hij die eer in ieder geval wilde claimen ten nadele van de futuristen. Hoe het ook zij, het schilderij wordt gerekend tot de iconen uit de kunstgeschiedenis van de moderne kunst. Het is te bewonderen in het Philadelphia Museum of Art.