Vanitas stilleven (1603) - Jacob de Gheyn II

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie

Dit schilderij van Jacob de Gheyn II (Antwerpen 1565 - Den Haag 1629) wordt beschouwd als het eerst bekende stilleven met het vanitas thema. Het schilderij bevindt zich in The Metropolitan Museum of Art in New York. De schedel, de afgesneden tulp in het vaasje (beneden links), de grote zeepbel (boven de schedel) en de smeulende urn (beneden rechts) staan symbool voor de vergankelijkheid van het leven.

Jacob de Gheyn II, Vanitas Stilleven, 1603, olieverf op hout, 82.6 x 54 cm, Metropolitan Museum of Art, New York
Jacob de Gheyn II, Vanitas Stilleven, 1603, olieverf op hout, 82.6 x 54 cm, Metropolitan Museum of Art, New York

De andere objecten van het stilleven zoals in de zeepbel ronddrijvende afbeeldingen van de ratel van een lepralijder en een martelwerktuig, de Spaanse gouden en zilveren, en de medailles symboliseren de menselijke dwaasheden. De twee gebeeldhouwde figuren aan weerszijden van het booggewelf waar de schedel in rust zijn de Griekse wijsgeren Democritus en Heraclitus. Ze lachen en huilen om zoveel menselijke zotheid.
Het vanitas stilleven was heel gangbaar in de periode van de barok en had als doel om de beschouwer aan te zetten tot een goed en godsdienstig leven. Een bekende schilder van vanitas stillevens is de Haarlemse kunstschilder Pieter Claesz. Zie van hem een Vanitas-stilleven uit 1630.

De Gheyn II maakte als kunstenaar een stijlontwikkeling door van het Noordelijke maniërisme naar de realistische stijl van de barok. Hij schilderde werken voor de vrije markt, maar ook in opdracht, onder andere voor Prins Maurits van Oranje. Zijn zoon die net als zijn vader en grootvader kunstschilder werd is door Rembrandt geportretteerd in 1632. Dit Portret van Jacob de Gheyn III bevindt zich in de Dulwich Picture Gallery in Londen. [SK]