Man met rode tulband (1433) - Jan van Eyck

1300+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie

Dit schilderij van Jan van Eyck, dat zich bevindt in The National Gallery in Londen, wordt door velen beschouwd als een zelfportret. Al is daar geen zekerheid over. Intrigerend is dat boven het portret op de originele met goud gemarmerde lijst van het schilderij in Griekse letters 'Als ich kan' is geschilderd, wat uitgelegd kan worden als 'Als Eyck (ich) kan'. Onder het portret staat op de lijst 'Jan van Eyck heeft mij gemaakt op 21 oktober 1433.

Jan van Eyck, Man met rode tulband, 1433, olieverf op paneel, 26 x 19 cm, National Gallery, Londen
Jan van Eyck, Man met rode tulband, 1433, olieverf op paneel, 26 x 19 cm, National Gallery, Londen

De concentratie die op het gezicht te lezen valt, dat prima lijkt te passen bij zelfobservatie, en de richting van de blik wijzen beslist op de mogelijkheid van een zelfportret. Opvallend bij dit portret is verder de dramatiek, die er in besloten ligt. Het ontstaat doordat het gezicht uit een volstrekt donkere omgeving naar voren komt. Duidelijk is dat het licht van links komt. Heel subtiel en realistisch is de werking van het licht op het gezicht van de geportretteerde. De kunstenaar ziet kans door de weergave van licht en schaduw volume te suggereren. Dit is zowel toegepast in het aangezicht als bij de totale schedelvorm, waarvan ook de rode tulband deel uitmaakt. De neus oogt 'plastisch', het lijkt op een realistische wijze naar voren te komen.
Een bijzonderheid is dat het schilderij behoort tot de eerste olieverfschilderijen uit de Europese kunstgeschiedenis. Halverwege de zestiende eeuw ging de Italiaanse kunstkenner Vasari er zelfs van uit dat Van Eyck de uitvinder van olieverf was. Hoewel dat niet zeker is, kan wel worden gesteld dat Van Eyck, samen met Rogier van der Weijden, als de belangrijkste grondlegger van het schilderen met olieverf moet worden beschouwd. Van Eyck paste de olieverftechniek toe volgens de laag over laag techniek, waarbij gebruik gemaakt wordt van transparante kleurpigmenten. Hierdoor wist hij geleidelijke overgangen te bereiken tussen licht en donker, wat de eerdergenoemde volumewerking en plasticiteit ten goede komt. [SK]