De lictoren brengen Brutus de dode lichamen van zijn zonen terug voor de begrafenis (1789) – Jacques-Louis David

1500+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
   

Dit schilderij van Jacques-Louis David is een goed voorbeeld van het neoclassicisme. David schilderde het in opdracht van graaf D'Angiviller, die belast was met het beheer van de Koninklijke gebouwen voor de Franse koning. Hij kreeg de opdracht in 1787, twee jaar voordat de Franse revolutie uitbrak.

Jacques-Louis David (1748-1825), De lictoren brengen Brutus de dode lichamen van zijn zonen terug voor de begrafenis, 1789, olieverf op doek, 323 x 422 cm, Louvre, Parijs
Jacques-Louis David (1748-1825), De lictoren brengen Brutus de dode lichamen van zijn zonen terug voor de begrafenis, 1789, olieverf op doek, 323 x 422 cm, Louvre, Parijs

Het onderwerp van het doek is gebaseerd op de geschiedenis van de Romeinen. We zien links op een stoel gezeten, de Romeinse consul Lucius Junius Brutus, die betrokken was bij het afzetten van de laatste Romeinse koning, Tarquinius, omstreeks 500 voor Christus. Brutus ontdekt later dat er een complot wordt gesmeed om de monarchie weer in zijn oude glorie te herstellen. Hij geeft opdracht de samenzweerders gevangen te nemen en te doden. Dan blijken zijn twee zonen bij het complot betrokken te zijn. Brutus volhardt, is trouw aan zijn vaderland, en laat zijn zonen executeren. We zien op het schilderij het moment dat de dode lichamen van zijn zonen door lictoren - ambtenaren te vergelijken met onze politieagenten - zijn huis worden binnengedragen. Dit gebeurt op het schilderij links boven Brutus. Rechts zien we zijn vrouw, die naar haar zonen toe wil rennen, terwijl één van haar dochters flauwvalt in haar armen. Helemaal rechts droogt een bediende haar tranen. Brutus zit met zijn rug naar de deur, hij kan het niet aanzien, terwijl hij met zijn rechterhand zichzelf aanwijst als schuldige.
Toen David de opdracht van de koning had gekregen, was het de bedoeling een schilderij te schilderen over het loyaliteitsprobleem dat elk individu heeft als hij moet kiezen tussen zijn familie en het maatschappelijk belang. Wat op dat moment betekende dat men loyaal diende te zijn aan de Franse koning. Door omstandigheden wordt het schilderij laat door David voltooid en pas tentoongesteld op de Salon van Parijs, vlak na de Franse revolutie, toen de staatsmacht in Frankrijk in handen was gekomen van de republiek. Het salonpubliek en de critici legden geen verband meer met de oude situatie, waarvoor het schilderij bedacht was. Ze omarmden het schilderij en associeerden het met de actuele politieke situatie. Ze zagen Brutus als een martelaar van de revolutie, die zijn zonen had opgeofferd voor de republiek Rome. Voor David ging het schilderij over het conflict tussen staat en familie, en daarmee samenhangend het conflict tussen burgerlijke verplichtingen en de liefde. We zien in het schilderij twee symbolen, die hier naar verwijzen. In het donker vlak naast Brutus en de deur zien we een sculptuur, welke symbool staat voor de Romeinse staat en op de tafel bij de groep vrouwen zien we in het licht een mand met naaiwerk staan, welke symbool staat voor het huiselijke leven en de familie. Dit hevige lichtdonker contrast is geen toeval.
Het speelt zich af in het interieur en de kostumering van de klassieke oudheid. Niet alleen met betrekking tot het serieuze en moraliserende onderwerp is dit een neoclassicistisch schilderij, ook met betrekking tot de vorm. Alle objecten en de mensfiguren zijn scherp van vorm, haast getekend weergegeven. Het hele tafereel heeft iets weg van een toneelpodium, ondiep en omsloten, je kunt niet verder kijken. In de compositie overheersen verticalen en horizontalen, op het dramatische armgebaar van de moeder na. Zie voor informatie over de neoclassicistische stijl ook het schilderij The seller of Cupids van Joseph-Marie Vien.