Napoleon I op zijn keizerlijke troon (1806) - J.A.D. Ingres

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

door: Sander Kletter

Dit portret van Napoleon als keizer gezeten op zijn troon is geschilderd door Jean Auguste Dominique Ingres in de stijl van het neoclassicisme. Ingres was een leerling van Jacques-Louis David. Het portret is overigens niet in opdracht geschilderd van Napoleon. Het was door de kunstenaar bedoeld om te worden geëxposeerd op de Salon van 1806. Voordat het zover kwam, was het echter al aangekocht door de Franse wetgevende macht.

Jean-Auguste Dominique Ingres, Napoleon I op zijn Keizerlijke troon, 1806, olieverf op doek, 266 x 160 cm, Musée de l'Armée, Hôtel des Invalides, Parijs
Jean-Auguste Dominique Ingres, Napoleon I op zijn Keizerlijke troon, 1806, olieverf op doek, 266 x 160 cm, Musée de l'Armée, Hôtel des Invalides, Parijs

Het is een staatsieportret, dat de absolute macht van Napoleon belichaamd en verheerlijkt. Het is opmerkelijk omdat in Frankrijk nog geen twintig jaar eerder tijdens de Franse revolutie een einde was gemaakt aan de gehate Koninklijke macht.
We zien Napoleon gezeten op een vergulde troon, waarvan de gebogen achterzijde rondom zijn hoofd als een aureool werkt. Vanwege zijn frontale pose en deze vormverwijzing naar de aureool van een heilige wordt het schilderij vaak vergeleken met het centrale paneel van God de Vader, dat onderdeel uitmaakt van Het Lam Gods van Jan en Hubert van Eyck uit de vijftiende eeuw. Dat Ingres daarnaar heeft gekeken is heel goed mogelijk, want dit altaarstuk uit Gent behoorde tot de collectie van gestolen kunstwerken, die destijds te zien waren in het museum van Napoleon in Parijs.
De keizer is gekleed in een kostbare mantel en heeft in zijn rechterhand de scepter van Karel de Grote. Zijn linker omvat de staf met de ivoren hand van rechtvaardigheid, het symbool van Franse koningen uit de middeleeuwen. De genoemde attributen, die verwijzen naar zowel de uitvoerende als de wetgevende macht, in combinatie met de verwijzing naar God de Vader uit het Het Lam Gods van de gebroeders van Eyck, moeten de macht en goddelijke wijsheid van Napoleon symboliseren. Geen ander portret, gemaakt in de periode dat Napoleon aan de macht was, zou deze haast bovenmenselijke almacht zo schaamteloos verbeelden.
Zie voor andere bekende portretten van de Franse keizer: Napoleon steekt de Alpen over bij de St. Bernardpas van David en Napoleon in het pesthuis in Jaffa van Antoine-Jean Gros. Napoleon had artistieke adviseurs in dienst, die er speciaal op toezagen dat zijn imago - van een wijs en humaan leider, en groot strateeg - niet kon worden geschaad. Er werd kritisch gekeken naar de staatsieportretten, die van hem werden gemaakt. Ook de historiestukken met een meer journalistiek karakter, die gemaakt werden naar aanleiding van zijn militaire overwinningen, werden door de strenge commissie van adviseurs beoordeeld. Maar het moge duidelijk zijn, dat ze geen moeite hadden met het intussen wereldberoemde portret, dat Ingres van de keizer had gemaakt.