Dans II (1909/10) - Henri Matisse

1200+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een schilderij op de grens van figuratie en abstractie

Van onze redactie

In maart 1909 schilderde Matisse de eerste versie van De dans. Tijdens een bezoek aan Parijs toont hij het werk aan de destijds toonaangevende kunstverzamelaar Sergei Shchukin (1854-1936). Een korte tijd later vraagt de verzamelaar hem om drie schilderijen te vervaardigen voor het trappenhuis van zijn residentie in Moskou. De schilderijen moeten dans, muziek en een staat van rust verbeelden.

Henri Matisse, Dans (II), 1909/1910, olieverf op doek, 260 x 390 cm. Hermitage, St. Petersburg
Henri Matisse, Dans (II), 1909/1910, olieverf op doek, 260 x 390 cm. Hermitage, St. Petersburg

Dans en Muziek worden eerst tentoongesteld tijdens de Salon d’Automne, een jaarlijks terugkerende kunsttentoonstelling van schilder- en beeldhouwkunst in Parijs. De kritieken zijn echter niet van de lucht. Het publiek was absoluut nog niet gewend aan de monumentale, haast op zichzelf staande ‘platte’ kleurvlakken. Het schilderij lijkt bijna geen ruimtelijkheid te bezitten. De kritieken waren zo hevig dat Shchukin bijna afzag van zijn aankoop.
Het kleurgebruik is teruggebracht tot een diep groen voor de aarde en een intense kleur blauw voor de luchtpartij. De dansfiguren vormen hiermee een enorm contrast, vanwege hun rode kleur. Bovendien zijn de figuren monumentaal van karakter, met weinig detaillering. Ze zijn in slechts enkele simpele, haast schetsmatige, lijnen opgezet. Ze neigen bijna uit het schilderij te springen, doordat ze zich zo dicht bij de rand begeven. De inspiratie voor dit schilderij wordt vaak teruggevoerd op boerendansen of Griekse vaasschilderingen. Het motief van de kring dansende mensen zien we ook terug in een vroeger wereldberoemd schilderij van Matisse Le Bonheur de vivre uit 1905-1906, dat behoort tot de collectie van The Barnes Foundation in Merion, Pennsylvania (zie voor dat schilderij de biografie van Matisse).
Hoewel Matisse Dans II nadrukkelijk in relatie tot de grote klassieke traditie had willen positioneren, leverde hij hiermee vooral een belangrijke bijdrage aan de verdere ontwikkeling van het expressionisme en het ontstaan van de abstracte schilderkunst.

Het schilderij Dans (II) van Matisse behoort tot de topstukken van Museum de Hermitage in Sint Petersburg, Rusland.