Rue de Paris, temps de pluie (1877) – Gustave Caillebotte

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
   

Dit schilderij van Parijs op een regenachtige dag in 1877 is geschilderd door de Franse kunstenaar Gustave Caillebotte (1848-1894). Hij had zich vooral toegelegd op straattaferelen. Zijn schilderijen laten zien wat een wandelaar allemaal kan tegenkomen in het moderne Parijs van stadsarchitect Hausmann. Caillebotte trok op met de impressionisten en verzamelde als een van de eersten hun werk. Veel werk wat hij van hen heeft gekocht, meestal vlak nadat het was gemaakt, vormt tegenwoordig de collectiebasis van Musée d'Orsay in Parijs. Maar Rue de Paris, Temps de pluie, van Caillebotte zelf, heeft zijn weg gevonden naar het Art Institue of Chicago, waar het behoort tot de absolute topstukken van het museum.

Gustave Caillebotte, Rue de Paris, temps de pluie [Straat in Parijs bij regenachtig weer; Engelse titel: Paris Street in Rainy Weather], 1877, olieverf op doek, 212 x 276 cm, The Art Institute of Chicago
Gustave Caillebotte, Rue de Paris, temps de pluie [Straat in Parijs bij regenachtig weer; Engelse titel: Paris Street in Rainy Weather], 1877, olieverf op doek, 212 x 276 cm, The Art Institute of Chicago

Net als Edgar Degas was Caillebotte beïnvloed door de fotografie. Vooral de nieuwe compositorische mogelijkheden, die dit toen nog nieuwe medium had laten zien, boeiden hem. In dit schilderij is dat goed te zien. De man helemaal rechts in het tafereel is voor de helft afgesneden, samen met een deel van zijn paraplu. Het echtpaar dat naar ons toe komt lopen is afgesneden vlak boven hun voeten. Tegenwoordig zijn we dit helemaal gewend door het maken van huis, tuin en keuken kiekjes. Omstreeks 1878 wsren dit soort beeld uitsneden behoorlijk vernieuwend.
Het tafereel speelt zich af in de winter bij een regenachtige dag. We zien een van de stervormige kruispunten van Hausmann's vernieuwde stadsarchitectuur. Caillebotte wordt meestal gerekend tot het impressionisme, maar dit schilderij ademt toch een heel andere sfeer, dan die van Renoir. De impressionisten maakten het eigentijdse moderne leven tot het onderwerp van hun schilderkunst. Renoir deed dat door gezellige lunches, levendige dansfeesten en ontspannende roeitochtjes weer te geven in heldere kleuren. Caillebotte laat ons een andere - minder vrolijke - kant van het moderne stadsleven zien. Het tafereel toont ons de grauwheid van een winterse dag als het regent. In dit schilderij overheerst de somberte. We maken kennis met de eentonigheid van mensen, stenen huizenblokken en de grijze kinderhoofdjes van de straat. Iedereen is hetzelfde gekleed, draagt dezelfde grijze paraplu, terwijl men door het druilerige weer sjokt.
De impressionisten, met Monet aan kop, gaven ook de weersgesteldheid, de sfeer en lichtval van een vluchtig moment weer. In die zin past dit schilderij inderdaad goed in de opvattingen van het impressionisme. Maar het schilderij mist het schetsmatige karakter, dat wordt gekenmerkt door het schilderen in losse toetsen. Het is het kenmerk van de schilderijen van Monet en Renoir. Het tafereel heeft eerder de stijfheid van het werk van de naturalisten, die bij de totstandkoming van hun werk gebruik maakten van de fotografie. Caillebotte zijn werk zweeft stilistisch gezien daarom ergens tussen het impressionisme en het laat negentiende-eeuwse naturalisme.
We kijken in Rue de Paris, temps de pluie een beetje van boven op de straat. Dit wordt het vogelvluchtperspectief genoemd, dat door de avant-gardekunstenaars uit de tweede helft van de negentiende eeuw graag werd toegepast. Men had het afgekeken van de Japanse prentkunst, die op dat moment erg populair was in Parijs. De toepassing van dit type perspectief toont de vooruitstrevende intenties van Caillebotte, net als de hiervoor besproken fotografische beeld uitsneden. Zie in dit verband ook zijn schilderij Les raboteurs de parquet uit 1875. [SK]