Het dodeneiland (1880) – Arnold Böcklin

1300+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

'Een schilderij om van te dromen'

Van onze redactie
  

Op het geheimzinnige schilderij Het dodeneiland wordt een stil en statig eiland verbeeld, half verscholen achter donkere, rijzige cipressen. In de rotsen zijn mysterieuze ondefinieerbare ruimtes. Een kleine boot nadert het eiland, met daarop twee mensfiguren op de rug gezien, en een doodskist.

Arnold Böcklin, Het dodeneiland, 1880, geverniste tempera op doek 111 x 155 cm, Kunstmuseum Basel, Basel
Arnold Böcklin, Het dodeneiland, 1880, geverniste tempera op doek 111 x 155 cm, Kunstmuseum Basel, Basel

De afbeelding die hier wordt weergegeven, toont het eerste van de in totaal vijf versies die de Zwitserse kunstenaar Arnold Böcklin (1827-1901) heeft geschilderd van Het dodeneiland tussen 1880 en 1886.
Marie Berna was van plan Böcklin een opdracht voor een schilderij te geven. Een “schilderij om van te dromen” wenste ze, toen ze de kunstenaar in zijn atelier bezocht in Florence in 1880. Op dat moment stond Het dodeneiland al half voltooid op de schildersezel, en Berna was onmiddellijk diep geraakt. Voor haar maakte Böcklin een kleinere versie, dat tegenwoordig in het bezit is van het Metropolitan Museum of Art in New York.
In de tijd waarin Sigmund Freud met zijn droomduiding kwam en het onderbewuste een belangrijke rol begon te spelen, kon dit werk uitstekend als symbool voor het ontoegankelijke onderbewuste worden uitgelegd. De voorstelling is zeer geliefd en geldt als een icoon van de moderne kunst. Fritz Gurlitt, de kunsthandelaar van Böcklin moedigde hem destijds dan ook aan om nog drie versies te schilderen, wat hij vervolgens ook deed.

Verschillende kunstenaars maakten verwijzingen naar dit schilderij in hun werk, zoals de surrealist Salvador Dalí. Ook Giorgio de Chirico was onder de indruk van Böcklin: “Al zijn werken brengen dezelfde, uit het lood slaande schok teweeg”, zei hij. In Duitstalige landen werd Böcklin bijzonder populair, het werk staat ook bekend als een typisch Duits schilderij, misschien omdat de derde versie ervan in het bezit was van Adolf Hitler. Die versie uit 1883 bevindt zich tegenwoordig in de Alte Nationalgalerie in Berlijn. Het werk van Böcklin wordt gerekend tot het symbolisme. Zie van hem ook Zelfportret met vioolspelende dood.