Autoritratto immaginario di Angelica Kauffmann (1976) - Carlo Maria Mariani

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

door Steven Kolsteren

Op het eerste gezicht lijken de schilderijen en tekeningen van Carlo Maria Mariani niet tot de moderne kunst te horen. Stilistisch zijn zij verwant met het Neoclassicisme van rond 1800, toen de klassieke oudheid werd herbeleefd in een iets eleganter, hoofse stijl. Het portret van Mariani bevindt zich in de collectie van het Groninger Museum.

Carlo Maria Mariani, Autoritratto immaginario di Angelica Kauffmann, 1976, olieverf op doek, 76 x 59 cm, collectie Groninger Museum. (Deze afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)
Carlo Maria Mariani, Autoritratto immaginario di Angelica Kauffmann, 1976, olieverf op doek, 76 x 59 cm, collectie Groninger Museum. (Deze afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)

Autoritratto immaginario di Angelica Kauffmann (Imaginaire zelfportret van Angelica Kauffmann) toont één van de meest vooraanstaande kunstenaars uit die periode. Van Kauffmann zijn wel zelfportretten bekend, ook met hoed (bijvoorbeeld uit 1780-85 in de Hermitage, St. Petersburg), maar niet deze versie. Zoals de titel aangeeft is het een verzonnen zelfportret, dat Mariani in 1976 van haar maakte. Kauffmann draagt hier de hoed waarmee haar vriend Johann Wolfgang von Goethe wordt afgebeeld op een portret door Johann Tischbein uit 1787. De filosoof Goethe mijmert daar te midden van resten uit de klassieke oudheid. Kauffmann, geboren in Zwitserland, werkte in Duitsland, Italië en Engeland, waar zij in 1786 medeoprichtster was van de beroemde Royal Academy. Zij sprak diverse talen, reisde veel en had naast een rijke clientèle van vorstenhuizen in heel Europa, een groot intellectueel netwerk. Mariani probeert Kauffmann als het ware, met haar culturele omgeving, tot leven te wekken. Hij bewondert haar zozeer, dat hij zelfs brieven aan haar schreef.

Carlo Maria Mariani, Perseus en Andromeda, 1977, potlood/papier, 149 x 115 cm, collectie Groninger Museum. (Deze afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)
Carlo Maria Mariani, Perseus en Andromeda, 1977, potlood/papier, 149 x 115 cm, collectie Groninger Museum. (Deze afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)

Dit werk werd in 1984 door het Groninger Museum aangekocht, samen met de tekening Perseus en Andromeda, een voorstudie voor een schilderij van Mariani uit 1979. De mythologische held Perseus bevrijdt de koningsdochter Andromeda van een zeemonster, aan wie zij geofferd zou worden. Dit schilderij heeft al eens bestaan. Het werd gemaakt door Anton Raphael Mengs, geïnspireerd op klassieke sculpturen, maar vrijwel niemand heeft het ooit gezien, want het is verloren gegaan bij het transport per schip naar Engeland, kort nadat het was gemaakt. Mariani wilde het werk voor de kunstgeschiedenis behouden door het te herscheppen.
Met het imaginaire zelfportret van Kauffmann en het opnieuw scheppen van een belangrijk werk van Mengs imiteert Mariani de neoclassicistische kunstenaars niet letterlijk. Evenals zij deden met de klassieke oudheid, voegt hij een element van de eigen tijd toe. Hij laat als het ware kunsthistorische en cultuurhistorische verbanden direct in beeld zien.
Mariani wordt beschouwd als de belangrijkste vertegenwoordiger van een groep Italiaanse kunstenaars die in 1980 bekend werd onder de naam ‘Pittura colta’ (geoogste schilderkunst). Het was niet echt een groep, want de kunstenaars werkten onafhankelijk van elkaar, maar zij deelden een voorliefde voor de klassieke oudheid, Renaissance en Neoclassicisme, zowel in thema als in stijl. Het museum bezit ook werken van Abate, Bartolini en Bertocci, die tevens deel uit maakten van deze groep.