De apotheose van Homerus (1827) - J.A.D. Ingres

1300+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

door: Sander Kletter

Het schilderij De apotheose van Homerus van de Franse kunstschilder Jean Auguste Dominique Ingres kan worden beschouwd als schoolvoorbeeld van de stijl van het neoclassicisme. Ingres schilderde het in opdracht van koning Charles X van Frankrijk voor een van de ruimtes van het Louvre in Parijs.

Jean Auguste Dominique Ingres, De apotheose van Homerus, 1827, olieverf op doek, 386 x 515 cm, Louvre, Parijs
Jean Auguste Dominique Ingres, De apotheose van Homerus, 1827, olieverf op doek, 386 x 515 cm, Louvre, Parijs

Stijlkenmerken

Een apotheose houdt in, dat iemand tot de rang der goden wordt verheven of dat aan iemand buitengewone lof wordt toegewezen. In dit geval valt Homerus deze eer te beurt, de schrijver, die vanwege de Ilias en de Odyssee wordt beschouwd als de belangrijkste schrijver uit de klassieke oudheid. Dat Ingres Homerus centraal stelt is al een bevestiging van een van de stijlkenmerken van het neoclassicisme. Het is immers een nadrukkelijke verwijzing naar de cultuur van de klassieke oudheid. Des te meer omdat hij hem plaatst in een setting voor een Griekse tempel, terwijl de personages van de voorstelling gekleed zijn in de vermeende kledij uit de oudheid. De compositie heeft een statisch karakter versterkt door ingehouden actie van de afgebeelde personen, ook dit is een kenmerk van neoclassicistische schilderijen. Een ander kenmerk is de keuze voor een symmetrische evenwichtige compositie. Deze stabiliteit wordt bereikt doordat repeterende verticalen overheersen, in de gedaante van de staande figuren. Daarnaast domineren enkele duidelijke horizontalen. Daarvoor benut Ingres in zijn compositie de traptreden en de architraaf (draagbalk) boven de zuilen van de tempel. Ook de denkbeeldige horizontale baan, verkregen door de schouderlijn en hoofden van de staande figuren te verbinden, kan worden gezien als een horizontaal. Tot slot is Ook de toepassing van heldere lokaal toegepaste kleuren en de onzichtbaarheid van penseelvoering kenmerkend voor de neoclassicistische stijl.
 

Afgebeelde personen

Op het schilderij zit Homerus in het centrum op een troon. Hij wordt gelauwerd door de personificatie van de Roem, de gevleugelde vrouwfiguur rechts achter hem. Bij deze plechtigheid zijn tientallen briljante figuren uit de wereld van kunst en cultuur aanwezig. Ingres heeft ze gekozen uit de klassieke oudheid en de moderne tijd. Aan Homerus voeten zien we rechts in de groene mantel de personificatie van de Odyssee. Ze zit op de tempeltrap en heeft een roeispaan op haar schoot als symbool voor de tienjarige zwerftocht van Odysseus. Links in de rode mantel zien we de personificatie van de IIias. Naast haar ligt een zwaard als symbool voor de geleverde strijd tijdens de Trojaanse oorlog, waar de Ilias van Homerus immers over handelt.
Onder de aanwezigen van de plechtigheid vinden we rechts onder meer de Griekse wijsgeren Plato, Aristoteles en Socrates. De renaissance kunstenaar Michelangelo is de staande figuur derde van rechts. Hij is ietwat verscholen op de achtergrond. Rafaël is de staande figuur in zwart-wit gekleed links. Hij wordt aan de hand gehouden door Apelles, de hofschilder van Alexander de Grote, die wordt beschouwd als de grootste schilder uit de klassieke oudheid. Ook de legendarische Griekse keizer Alexander de Grote is zelf present. Hij staat in goudgeel harnas met helm helemaal rechts. In het groepje linksonder vooraan bevinden zich Shakespeare en Mozart. In hetzelfde groepje zien we ook Nicolas Poussin. Hij is degene met lang zwart haar en snor, die in het midden vooraan staat, terwijl hij naar de beschouwer kijkt. In het groepje rechtsonder vooraan bevinden zich tenslotte de Franse toneelschrijvers Molière en Racine en de componist Gluck.