Portret van Paolina Borghese als Venus (1804-08) - Antonio Canova

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een gewaagd portret van de zus van Napoleon


door: Sander Kletter
    

Dit is een portret in marmer van de zus van Napoleon, Paolina Borghese (1780-1825), de vrouw van de Italiaanse prins Camilio Borghese. In haar tijd gold ze als een adembenemende schoonheid. Het is gemaakt door de Italiaanse beeldhouwer Antonio Canova in de stijl van het neoclassicisme. Het marmeren beeld wordt gerekend tot de absolute hoogtepunten uit de collectie van Galleria Borghese in Rome.

Antonio Canova, Paolina Borghese als Venus (Venus Victrix), 1804-08, marmer, 160 (h) x 200 (b) cm, Galleria Borghese, Rome
Antonio Canova, Paolina Borghese als Venus (Venus Victrix), 1804-08, marmer, 160 (h) x 200 (b) cm, Galleria Borghese, Rome

Paolina Borghese is afgebeeld als Venus Victrix, Venus als overwinnaar. Venus is de godin van de liefde en de schoonheid. Borghese ligt op een antiek Romeins ligbed en heeft een appel in haar linkerhand. Deze verwijst naar de beroemde appel in een bekend mythologisch verhaal. De appel was de prijs die Venus ontving, nadat ze als mooiste was gekozen bij een schoonheidswedstrijd. Behalve zijzelf deden daar nog twee andere godinnen aan mee, Juno en Minerva. Op verzoek van Paolona Borghese zelf, was er voor gekozen was om haar in de rol van Venus te portretteren, waardoor het beeld onvermijdelijk een hoog blootgehalte kreeg. Maar dat paste goed bij de persoonlijkheid en levenswandel van Borghese. Ze stond bekend als een flirt, die regelmatig de sociale fatsoensnormen en conventies tartte.

Sinds de renaissance was het al gewoon geworden om iemand te portretteren in de gedaante of rol van een personage uit de mythologie. Het was een manier om zo een bepaalde eigenschap of een specifieke deugd van de geportretteerde te onderstrepen. Dat kon mooi aan de hand de gekozen mythologische figuur, die symbool stond voor de specifieke deugd. In dit geval gaat het om de uiterlijke schoonheid van Borghese. Met het beeld slaagt Canova erin om zowel een goed gelijkend portret van borghese te maken als een geïdealiseerd klassiek marmeren naakt. Het is verwant aan de stijl van de beelden uit de klassieke oudheid van Grieken en Romeinen. 

Een belangrijk streven van neoclassicistische beeldhouwkunst was om de schoonheid, juiste proporties en de eenvoud van de klassieke beeldhouwkunst te evenaren, dan wel te overtreffen. Het Portret van Paolina Borghese als Venus bezit de waardigheid en de onsterfelijkheid van een godin uit de mythologie en heeft tegelijkertijd de verleidelijke erotische uitstraling van een mooie vrouw van vlees en bloed. Deze intrigerende maar getemde dualiteit heeft dit beeld van Canova gemaakt tot een van de iconische beelden uit de kunstgeschiedenis.