Op Art

1200+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Ogenschijnlijke trillings- en bewegingseffecten

Van onze redactie
  
Op art is de afkorting van optical art, of optische kunst. Deze kunstvorm met een abstract karakter speelt in op de fysiologische werking van het menselijk gezichtsvermogen. Door het op een bepaalde wijze systematisch plaatsen van kleuren, lijnen en structuren, wordt een effect bereikt waarbij vormen voor het oog lijken te bewegen of te trillen.

Victor Vasarely (1908-1997), Marsan, 1966, privécollectie
Victor Vasarely (1908-1997), Marsan, 1966, privécollectie

De stijl van de op art kunstenaars had in de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw veel navolging bij interieurdesigners, mode- en decorontwerpers. Voor de inspiratiebronnen van de op art, moet worden teruggegaan in de kunstgeschiedenis. Net als de impressionisten onderzocht de Hongaars-Franse kunstschilder Victor Vasarely halverwege de jaren dertig hoe de werkelijkheid visueel wordt ervaren. Hij bestudeerde de werking van optisch prikkelende effecten. Ook de Engelse kunstenares Bridget Riley was hiermee bezig. Zij richtte zich op het pointillisme van de Franse kunstschilders Georges Seurat en Paul Signac. Ze bestudeerde de werking van botsende en harmoniërende kleuren, welke door pointillisten meestal vlak naast elkaar werden geplaatst. Met de kennis die zij opdeed, probeerde zij optische illusies van bewegingen en flikkeringen tot stand te brengen in haar schilderijen.
 

Perceptuele abstractie of Op art?

In 1965 baarden de op art kunstenaars opzien met hun op de tentoonstelling “The Responsive Eye” in het Museum of Modern Art in New York. Curator William C. Seitz noemde de kunstenaars “perceptueel abstractionisten”. Er werd werk getoond van Vasarely, Riley, de Amerikaanse kunstenaars Richard Anuszkiewicz en Larry Poons en de Britse Michael Kidner. Andere kunstenaars, die tot de stroming van de op art kunnen worden gerekend zijn de Brit Patrick Hughes, de Amerikaan Julian Stanczak, de Venezuelaan Jésus Rafael Soto en de Poolse Henryk Berlewi. De term perceptuele abstractie van Seitz is echter niet ingeburgerd. Wel werd al vroeg de benaming 'op art' gebruikt, dat een duidelijke verwijzing naar de pop art in zich draagt. De term op art werd nu eens niet geïntroduceerd door een kunstcriticus of een kunstenaar. De naam verscheen voor het eerst in 1964 in het Amerikaanse tijdschrift Time, een opinieblad dat wekelijks wordt uitgebracht.

Bridget Riley (1931), Current, 1964, synthetische polymeerverf op karton, 148 x 149 cm, Museum of Modern Art New York, USA
Bridget Riley (1931), Current, 1964, synthetische polymeerverf op karton, 148 x 149 cm, Museum of Modern Art New York, USA

Het artikel waarin de stijlnaam werd geïntroduceerd was niet ondertekend, maar de uitdrukking werd al snel overgenomen door het grote publiek. Er kwamen zelfs mensen in ‘op art kledij’ naar de preview van de tentoonstelling in New York. De op art was dus vrijwel onmiddellijk populair en werd beschouwd als de nieuwe pop art. Amerikaanse critici echter, die een voorliefde hadden voor minimal art en abstracte schilderkunst, wilden de stroming niet serieus nemen. Ze zagen het vooral als een gimmick. De critici in Europa stonden meer open voor op art. Toch raakte op art even snel weer uit de mode als dat het populair was geworden. Bij jongere generaties kunstenaars zien we nog weleens kenmerken van de op art terug, zoals bij de Nederlander Peter Schuyff.