Naturalisme

1200+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een bijna fotografische schilderstijl

Van onze redactie
 

De schilderstijl van het naturalisme is verwant aan het realisme van de late negentiende eeuw. De thematiek van beide stijlen wijkt echter sterk van elkaar af.

Jules Bastien-Lepage, Les Foins, 1877, olieverf op doek, 181 x 199 cm, Musée d'Orsay, Parijs
Jules Bastien-Lepage, Les Foins, 1877, olieverf op doek, 181 x 199 cm, Musée d'Orsay, Parijs

De kunstenaars van het realisme gaan in hun schilderijen in op sociale en maatschappelijke problematiek. De naturalisten hebben een voorliefde voor de natuur. Ze werken graag ‘en plein air’, direct in de buitenlucht, net als de impressionisten. Deze stijlen verschillen echter van elkaar doordat de naturalisten graag het dagelijks leven op het platteland schilderen, terwijl de voorkeur van de impressionisten ernaar uitging om de vrijetijdsactiviteiten van de bourgeoisie in de stad in beeld te brengen. Voor de kunstenaars van het naturalisme heeft het verfijnen van de schildertechnieken de eerste prioriteit. De naturalistische schilderstijl is gedetailleerd en gaat uit van duidelijke scherp begrensde vormen, in tegenstelling tot de losse en spontane penseelstreek van de impressionistische schilderstijl. De naturalistische schilderijen zijn tot in detail, haast op fotografisch realistische wijze uitgewerkt.

Het naturalisme zag de fotografie, dat in de eerste helft van de negentiende eeuw was ontstaan, niet als bedreiging. Kunstenaars die naturalistisch werkten wilden bewijzen dat de schilderkunst in staat was de mogelijkheden van de fotografie te evenaren. Het is bekend dat veel kunstschilders van deze stroming gebruik maakten van fotografie als hulpmiddel. Ze gebruikten foto's als voorbeeld en als ondersteunend materiaal. Sommige kunstenaars kwamen hier openlijk voor uit, anderen probeerden het te verbergen door het door hen gebruikte fotomateriaal te vernietigen.
 

Bastien-Lepage inspireert internationaal

Een vooraanstaande kunstschilder van het naturalisme, Jules Bastien-Lepage, behoort misschien wel tot de laatste categorie. Van deze Franse kunstenaar zijn nooit voorbeeldfoto's aangetroffen. Een goed voorbeeld van een schilderij in de stijl van het naturalisme is zijn Les Foins (de hooiers) uit 1877 (zie de foto hierboven). Het schilderij behoort tot de absolute meesterwerken van Musée d'Orsay in Parijs. Op het schilderij zien we een jong stel rustend in het gras, de man ligt achterover met zijn hoed over zijn gezicht getrokken. De vrouw zit rechtop en staart uitgeblust in de verte. Een minder expliciet naturalistisch maar even bekend schilderij van de kunstenaar is Jeanne d'Arc uit 1879. Bastien-Lepage heeft ondanks zijn korte leven, hij werd slechts 36 jaar, kunstenaars op internationaal niveau langdurig geïnspireerd. Zo was de eveneens jong gestorven Marie Bashkirtseff een groot bewonderaar van het werk van Bastien-Lepage.

Niet alleen in Frankrijk, maar ook in Denemarken en België is de stijl van het naturalisme veelvuldig toegepast. In Nederland is dit minder het geval. Vaak worden hier kunstwerken in de naturalistische stijl gecombineerd met decoratieve of impressionistische kenmerken. Een voorbeeld daarvan is de Haagse School. Het werk van de Nederlandse portretschilder, tevens criticus en theoreticus, Jan Veth wordt wel tot het naturalisme gerekend. Ook Isaac Israëls werkte in de late jaren negentig van de negentiende eeuw in een naturalistische stijl. Israëls geeft het leven in de grote stad weer in zijn schilderijen. Hij liet zich inspireren door de Franse schrijver Emile Zola, die wordt beschouwd als voorvechter van het naturalisme in de literatuur.