Lyrische abstractie

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Lyrische abstractie is de aanduiding voor een stijlrichting binnen de abstracte schilderkunst, die tot stand kwam als reactie op de oprichting van de Salon des Réalités Nouvelles in 1946 door de kunstenaars Antoine Pevsner, Albert Gleizes, Auguste Herbin en enkele andere kunstenaars. Het is tevens een reactie op de tentoonstelling L'Imaginaire, die in 1947 in Parijs werd gehouden.

Wols, It's All Over - The City, 1946-1947, olieverf, grattage-techniek en druktechnieken op doek, (collectie Beyeler Foundation, Basel, Zwitserland)
Wols, It's All Over - The City, 1946-1947, olieverf, grattage-techniek en druktechnieken op doek, (collectie Beyeler Foundation, Basel, Zwitserland)

Deze aanvankelijk louter Franse variant van het abstract expressionisme kenmerkt zich door spontane improvisatie en directe uiting van gevoelens via de penseelvoering. Op impulsieve wijze ontstaat er, in tegenstelling tot bij de abstract geometrische kunst, een nogal onvoorspelbare en grillige vormentaal, die emotioneel geladen is. Deze stijl zonder duidelijk omlijnde vormen, eigen aan vlekken en verfstreken die hun eigen weg mogen zoeken, wordt door de Franse schilder Georges Mathieu (Boulogne sur Mer, 1921) tot 'lyrische abstractie' omgedoopt. Hij is mede bekend vanwege de snelheid waarmee hij zijn schilderijen maakte.

Tijdens schilder sessies, waarbij publiek aanwezig was, vulde Mathieu in slechts enkele minuten enorme doeken met kleur. Hij gaf deze werken achteraf een titel, die verwees naar historische figuren of gebeurtenissen. Het ontstaansproces van een kunstwerk werd daarmee geheel op zijn kop gezet. In dit geval werd immers de inhoud van het schilderij pas na afloop bepaald op het moment dat het schilderij van een titel werd voorzien. Handeling en de dynamiek van het schilderen zelf, zonder vooropgezet plan, hebben de overhand bij de totstandkoming van lyrisch abstracte schilderijen. De kunstenaar schakelt zijn verstand volledig uit en wordt primair geleid door intuïtie en spontane associaties.
Kunstenaar Wols (Berlin, 1913 - Parijs, 1951), pseudoniem voor Alfred Otto Wolfgang Schultze, schildert na 1946 abstracte patronen, waarbij hij kleuren in spannende lijnen, punten en vlekken laat uitmonden. Deze vlekken, bekend als 'taches', zouden later leiden tot een andere stijlbenaming voor de lyrische abstractie: 'tachisme'. Enkele belangrijke vertegenwoordigers van de lyrisch abstracte schilderwijze waren naast Mathieu en Wols: Jean Michel Atlan, Camille Bryen, Hans Hartung en Jean-Paul Riopelle.