Impressionisme

1000+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Het weergeven van licht, weersgesteldheid en atmosfeer

Van onze redactie
 
Het impressionisme ontwikkelde zich in de jaren zestig van de 19de eeuw in Frankrijk en wordt veelal beschouwd als het begin van de moderne schilderkunst. Ook de klassieke muziek en de literatuur zijn beïnvloed door het Impressionisme. In 1874, elf jaar na de eerste Salon des Refusés profileerde het impressionisme zich voor het eerst duidelijk. Ruim dertig jonge Franse kunstschilders exposeerden samen 165 werken in een atelier te Parijs, precies één maand voordat de officiële jaarlijkse Salon zou worden geopend. De bezoekers van deze eerste expositie van jonge Franse schilders - waar o.a. Edgar Degas, Alfred Sisley, Camille Pisarro, Eugène Boudin en Pierre Auguste Renoir aan meededen - waren diep geschokt door de tegenwoordig zo gewaardeerde impressionistische schilderijen.

Claude Monet (Parijs 1840 - Giverny 1926), Impression, soleil levant, 1872, olieverf op doek, 48 x 63 cm, Musée Marmottan Monet, Parijs
Claude Monet (Parijs 1840 - Giverny 1926), Impression, soleil levant, 1872, olieverf op doek, 48 x 63 cm, Musée Marmottan Monet, Parijs

En juist vanwege het schilderij Impression, soleil levant van Claude Monet uitte de journalist en kunstcriticus Louis Leroy in het Parijse blad Le Charivari van 25 april 1874 zijn hevige verontwaardiging en noemde de exposanten denigrerend "les impressionistes". Toch was deze vernieuwende beweging van jonge kunstenaars toen al tien jaar gaande. Édouard Manet was opgevallen door de afkeuring van zijn werk door de officiële salonjury's. Zijn inmiddels beroemde schilderijen Olympia en Déjeuner sur l'herbe vormde immers de aanleiding voor de eerste alternatieve salontentoonstelling te Parijs: De Salon des Refusés in 1863.
 

Revolutionaire beweging

Het impressionisme was revolutionair en keerde zich tegen het schilderen in het atelier. In tegenstelling tot de eeuwenlange traditie schilderden de impressionisten bij voorkeur buiten. In die zin kan de School van Barbizon als een voorloper van het impressionisme worden beschouwd. Bovendien schilderden ze geen historiestukken vol nationalistisch triomfalisme of schilderijen met een religieus of mythologisch thema. Hun onderwerpen verbeelden geen probleemstelling of onderliggende boodschap. Ze kozen voor inspiratie uit het gewone leven van alledag. Ze schilderden gewone burgers op een terras, uitstapjes naar de kust, cafés en boulevards van Parijs, spelevaarten van de bourgeoisie en repeterende balletmeisjes. Niet te vergeten de natuurimpressies, waarin men vooral de sfeer als gevolg van het seizoen, het zonlicht en de luchtgesteldheid weergeeft. Ze wilden het juiste licht en de atmosfeer weergeven van een momentopname. De kunstenaars gaven de natuur, de omgeving en het tafereel weer zoals dat er op een bepaald moment uitzag. Een schilderij moest dus snel gemaakt worden, omdat het beeld als gevolg van verandering in de lichtval en zonnestand immers weer zou veranderen en het totale beeld er dus anders uit zou komen te zien. Ze noemden zichzelf vanwege deze grote interesse voor het licht ook wel 'illuministen' in de periode tussen 1860-1874 voordat het scheldwoord impressionisten was bedacht, dat daarna ook met enige triomfantelijkheid door henzelf werd gebruikt.

Pierre Auguste Renoir (Limoges, 1841 - Cagnes-sur-Mer, 1919). "Le Moulin de la Galette", 1876, olieverf op doek, 131 x 175 cm (collectie Musée d'Orsay, Parijs)
Pierre Auguste Renoir (Limoges, 1841 - Cagnes-sur-Mer, 1919). "Le Moulin de la Galette", 1876, olieverf op doek, 131 x 175 cm (collectie Musée d'Orsay, Parijs)

Stijlkenmerken van het Impressionisme

Het was in meerdere opzichten een vernieuwende beweging in vergelijking met de toen officieel erkende en veelvuldig toegepaste stijl van het neoclassicisme, dat zeer gewaardeerd werd door de conservatieve salonjuryleden, waarvan William-Adolphe Bouguereau als fervent tegenstander van het impressionisme een sprekend voorbeeld is. Want ook de stijl, waarin de schilders van het impressionisme schilderden week volledig af van de toen gangbare academische stijl. Omdat ze in de natuur werkten - dus niet in een atelier met koud neutraal licht uit het Noorden - waren de kleuren in hun schilderijen opvallend lichter, schaduwen kleurrijker, afgebeelde gezichten door het wisselende zonlicht vlekkeriger en contouren van vormen minder scherp. De impressionisten maakten gebruik van nieuwe wetenschappelijke inzichten op het gebied van de kleurenleer. Ze wisten dat er drie primaire kleuren bestaan: rood, geel en blauw. Ze wisten dat door menging van deze drie kleuren de drie secundaire kleuren ontstaan: groen, oranje en violet. Deze zes genoemde kleuren vormen samen precies het scala van de kleuren van de regenboog. En omdat de impressionisten het natuurlijke licht dat zij waarnamen zo natuurgetrouw mogelijk wilden weergeven, gebruikten ze bij voorkeur combinaties van deze zes regenboogkleuren. Deze zes kleuren worden immers ook zichtbaar bij het breken van het licht door een prisma. Ze plaatsten de kleuren via vlot en losjes naast elkaar geplaatste penseelstreken op het doek. Vanaf enige afstand beschouwd mengen deze penseelstreken zich optisch tot subtiele variaties in mengkleuren. De duidelijk zichtbare verftoetsen versterken bovendien de indruk, dat de schilderijen snel zijn gemaakt.
 
Het impressionisme beleeft haar hoogtepunt tussen 1874 en 1876 en de impressionisten blijven actief exposeren tot 1886.
 

IMPRESSIONISTEN

De Belangrijkste kunstschilders zijn: Eugène Boudin, Mary Cassatt, Gustave Caillebotte (zie zijn meesterwerk Les raboteurs de parquet uit 1875 en Rue de Paris, temps de pluie uit 1878), Paul Cézanne, Emile Claus, Edgar Degas, Armand Guillaumin, Johan Barthold Jongkind, Édouard Manet, Willard Metcalf, Claude Monet, Berthe Morisot, Lilla Cabot Perry, Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir, Julia dos Santos Baptist, John Singer Sargent, Georges Seurat, Paul Signac, Alfred Sisley, Henri de Toulouse-Lautrec, Maurice Utrillo en de beeldhouwers Camille Claudel, Aristide Maillol en Auguste Rodin. Belangrijke Duitse impressionisten zijn Max Liebermann, Max Slevogt en Lovis Corinth. Ook de Amerikaan James Abbott McNeil Whistler werkte een periode van zijn carrière in de impressionistische stijl. In Nederland kennen we het Amsterdamse impressionisme van de kunstenaars George Hendrik Breitner en Isaac Israëls.

SCHILDERIJEN IMPRESSIONISME