Haagse School

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Streven naar realistische weergave zonder idealisering


door: Sander Kletter
 
'Haagse School' is een benaming voor een groep kunstschilders die tussen 1860 en 1890 in Den Haag en omgeving werkten. Bekende schilders van de Haagse School zijn Jozef Israëls, Anton Mauve, Johan Hendrik Weissenbruch, Hendrik Willem Mesdag, Théophile de Bock en Jacob Maris. Ze zetten zich af tegen de behoudende stijlopvatting die werd onderwezen aan de kunstacademies.

Anton Mauve (1838-1888), Morgenrit langs het strand, 1876) olieverf op doek, 48 x 70 cm, Rijksmuseum, Amsterdam
Anton Mauve (1838-1888), Morgenrit langs het strand, 1876) olieverf op doek, 48 x 70 cm, Rijksmuseum, Amsterdam

Terwijl traditioneel werkende schilders uit hun tijd het geschilderde onderwerp geïdealiseerd weergaven, streefden de kunstenaars van de Haagse School juist naar een meer realistische weergave van de werkelijkheid. In 1847 was Johan Hendrik Weissenbruch een van de oprichters van het schilderkunstige genootschap Pulchri Studio, waaruit later de Haagse School ontstond. Criticus Jacob van Santen Kolff vermeldde in 1875 in het tijdschrift De Banier voor het eerst de naam Haagse School in het artikel ‘Een blik in de Hollandsche schilderkunst onzer dagen’.

Doorbraak in de landschapschilderkunst

De kunstenaars van de Haagse School waren onder de indruk van het werk van de kunstenaars van de School van Barbizon, een groep kunstenaars die in het midden van de negentiende eeuw schilderden in de vrije natuur. De vaste uitvalsbasis was het plaatsje Barbizon, dat bij het bos van Fontainebleau lag, ten Zuiden van Parijs. Het zonder idealisering weergeven van de natuur, door observatie ter plaatse betekende een revolutie in de landschapsschilderkunst. Kunstenaars als Camille Corot, Charles Francois Daubigny, Jules Dupré en Jean Francois Millet probeerden het landschap en de sfeer van het moment zo goed mogelijk vast te leggen.

J.H. Weissenbruch (1824 – 1903), Riviergezicht met pramende boer, ca. 1870, olieverf op paneel, 24 x 37 cm, Groninger Museum, Groningen
J.H. Weissenbruch (1824 – 1903), Riviergezicht met pramende boer, ca. 1870, olieverf op paneel, 24 x 37 cm, Groninger Museum, Groningen

Invloed van het Impressionisme

In navolging van de Franse schilders van de School van Barbizon werkten ook de schilders van de Haagse School bij voorkeur buiten in de vrije natuur, met als belangrijkste aandachtspunt de weergave van het licht en de atmosfeer van het landschap. In het begin was het kleurgebruik van de schilders van de Haagse School nogal somber, vooral bestaande uit een scala van uiteenlopende grijstinten. Een criticus schreef daarover dat de groep meer gebruik maakte van tonen dan van kleur, dat hij lovend de 'poëzie van het grijs' noemde. In een later stadium werden de kunstenaars van de Haagse School sterk beïnvloed door het impressionisme, met als gevolg dat het kleurgebruik lichter en helderder werd en hun penseelvoering losser. Kunstenaars van de Haagse School speelden een belangrijke rol in het onder de aandacht brengen van het impressionisme in Nederland.

Nog niet eerder op deze pagina genoemde kunstenaars die men tot de Haagse school rekent zijn:
Floris Arntzenius, Gerard Bilders, Bernard Blommers, Jan Willem van Borselen, Johannes Bosboom, George Hendrik Breitner (in zijn beginjaren), Constant Gabriël, Marinus Heijnes, Isaac Israëls, Johan Edward Karsen, Jacobus van Looij, Matthijs Maris, Willem Maris, Willem Roelofs, Willem Bastiaan Tholen, Jan Voerman Senior en W.J. Weissenbruch.

SCHILDERIJEN HAAGSE SCHOOL