Vladimir Tatlin (1885 – 1958)

1300+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een belangrijke vertegenwoordiger van het Russische constructivisme

Van onze redactie
  
De Russische kunstenaar Vladimir Tatlin was één van de belangrijkste voormannen van het constructivisme, dat als stijl voortvloeide uit de principes van het suprematisme van Malevich.

Vladimir Tatlin, "Letatlin"-vliegmachine, 1932, Reconstructie van Jürgen Steger, Kassel 1991, Frankfurt/Main, Lufthistorische Gesellschaft am Flughafen Frankfurt/Main
Vladimir Tatlin, "Letatlin"-vliegmachine, 1932, Reconstructie van Jürgen Steger, Kassel 1991, Frankfurt/Main, Lufthistorische Gesellschaft am Flughafen Frankfurt/Main

Deze voormalig zeeman Tatlin studeerde in Moskou aan de school voor schilderkunst, beeldhouwkunst en architectuur in 1902-03 en van 1909 tot 1911. In 1912 nam hij deel aan de tentoonstelling getiteld ‘Ezelsstaart’ in de Russische hoofdstad. Het volgende jaar ondernam hij een aantal grote reizen, tijdens welke hij het werk van avant-garde kunstenaars leert kennen van het fauvisme en het kubisme. Zijn reis ging langs Noord-Afrika en Berlijn, en in Parijs ontmoette hij in 1914 persoonlijk Picasso. Diens assemblages maakten grote indruk op de Russische kunstenaar, het inspireerde hem bij zijn ideeën voor het maken van constructies. ‘Synthetisch-statische composities’, noemde hij deze. Hij ontwikkelde Hoekreliëfs, constructies die in een hoek van een ruimte waren bevestigd.
Essentieel is het begrip ‘faktura’ voor de kunst van de Russische avant-garde. Met deze term wordt de belangstelling voor de eigenschappen van het materiaal benadrukt, zoals het gewicht, de kleur de hardheid, de structuur en textuur. Tatlin werkte met materialen als hout, metaal, glas en touw. In 1915 verkondigde hij in het ‘Constructivistisch Manifest’ productieve kunst, die gericht moest zijn op de praktijk van het leven. In hetzelfde jaar ontmoet hij de jongere kunstenaar Alexander Rodchenko.
 
 

Constructivisme in uitvoering

Beide kunstenaars namen deel aan de tentoonstelling ‘Magazin’ in Moskou. Tatlin werkte in 1917 samen met onder andere Rodchenko aan een ontwerp voor het interieur van Café Pittoresque in Moskou. In 1918-19 was hij in dezelfde stad directeur van het departement voor schone kunsten van NARKOMPROS. Met Alexander Rodchenko, diens vrouw Varvara Stepanova en de broers - met verschillende namen - Pevsner en Gabo reageerde hij op de maatschappelijke situatie na de Russische revolutie. De kunstenaar dichtten zij een belangrijke taak toe bij het opbouwen van de nieuwe maatschappij. In opdracht van de Revolutionaire Afdeling van de Schone kunsten maakte Tatlin in 1919-20 zijn beroemde maquette van het Monument voor de IIIe Internationale, een ontwerp dat uiteindelijk niet in het echt uitgevoerd kon worden. (zie voor een afbeelding de pagina over het constructivisme). Volgens zijn visie, welke hij in 1920 wereldkundig maakte, symboliseerde het monument, dat tevens een ingewikkelde op de plaats bewegende machine was, de verbintenis tussen de arbeidersklasse en de ontwikkelingen in de industrie. In 1922 werd zijn werk in Berlijn getoond, bij een tentoonstelling van Sovjetkunst.
Tatlin doceerde aan verschillende scholen, zoals aan het GINChUK in Leningrad van 1921 tot 1925, aan het kunstinstituut van Kiev van 1925 tot 1927 en aan het VHUTEMAS in Moskou van 1927 tot 1933. Nadat hij in de periode 1929-32 experimenteerde met het zweefvliegtuig Letatlin (zie afbeelding bovenaan deze pagina), begon hij in 1934 opnieuw met het traditionele schilderen. In 1948 werd hij aangeklaagd als ‘volksvijand’ door de Communistische Partij. Na zijn dood werd er ondermeer in 1993 een grote overzichtstentoonstelling gehouden van zijn werk in de Kunsthalle van Düsseldorf.