Roy Lichtenstein (1923 – 1997)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
  
Naast Andy Warhol geldt de Amerikaanse kunstenaar Roy Lichtenstein als een der spilfiguren van de Amerikaanse pop art. Lichtenstein was in de eerste plaats schilder, maar hij maakte tevens ontwerpen voor objecten van keramiek, glas en staal, die voor commerciële doeleinden werden gefabriceerd.

Roy Lichtenstein, Whaam!, 1963, olieverf en Magna op twee doeken, 170 x 401 cm, Tate, Londen
Roy Lichtenstein, Whaam!, 1963, olieverf en Magna op twee doeken, 170 x 401 cm, Tate, Londen

Na zijn studie aan de Ohio State University in Columbus en de Art Students League in New York, ging hij in 1951 aan het werk als technisch tekenaar. Schilderen deed hij in die periode in de stijl van het abstract expressionisme. Aan zijn bekende werken, die eruitzien alsof ze zijn gedrukt, begon hij tien jaar later in 1961. Voor die werken paste hij het Benday Dots systeem toe. Een afbeelding wordt daarbij in een regelmatig geordend puntraster weergegeven, zoals dat bij commerciële druktechnieken toentertijd veel voorkwam. Afbeeldingen uit stripverhalen, advertenties en beroemde meesterwerken uit de periode van de moderne kunst, zette hij met behulp van deze techniek, veelal sterk uitvergroot, op doek. Een meesterwerk, waar hij in een van zijn doeken aan refereert, is bijvoorbeeld Dance II van Matisse Maar ook motieven uit het werk van Monet, Picasso en Mondriaan liggen aan een aantal van zijn werken ten grondslag.

Lichtenstein maakte uitvergrotingen van beelden uit de consumptiemaatschappij, de genoemde advertenties en strips, maar had niet als doel om ‘anti-kunst’ te maken. Zoals het werk van de dadaïst Marcel Duchamp wel vaak wordt geïnterpreteerd. Ook had Lichtenstein niet het doel om de maatschappij een kritische spiegel voor te houden met zijn werk. Zijn aanzienlijke uitvergrotingen nodigen de kijker vooral uit om op een nieuwe manier naar de werkelijkheid te kijken. Bij het bekijken van de afbeelding van Lichtensteins werk Whaam! (zie afbeelding) is het belangrijk om jezelf te realiseren dat het schilderij in werkelijkheid ruim vier meter breed is. Lichtenstein koos voor zijn vergrote afbeeldingen uit stripboeken en comics meestal voor thema’s als geweld of sentimentele romantiek.
 

Bekend zijn ook zijn zogenaamde Brushstrokes, een serie werken waarmee hij met enige ironie reageert op het expressieve persoonlijke penseelgebruik van de abstract expressionisten. Die groep van Amerikaanse kunstenaars uit de late jaren veertig, vijftig en zestig benaderden kunst en kunstenaarschap heel anders dan de pop art kunstenaars. Het ging de abstract expressionisten om het unieke handschrift en het spontane gebaar van het schilderen. Dat staat lijnrecht tegenover de reproduceerbare kunst en massaproductie, dat door Lichtenstein omarmd lijkt te worden. Hij versterkt dat door de visuele suggestie dat zijn schilderijen, net als reclamedrukwerk en stripafbeeldingen, zijn opgebouwd volgens het grafische principe van de Benday Dots. Abstract expressionisten hadden daarom op hun beurt kritiek op pop art. Lichtenstein toonde in de serie Brushstrokes, bestaande uit schilderijen en sculpturen, sterk uitvergrote ‘spontane’ penseelstreken. Omdat deze ook weer opgebouwd zijn uit systematisch geordende Benday Dots kan hier van spontaniteit natuurlijk absoluut geen sprake zijn.

In 1966 had Lichtenstein zijn eerste solotentoonstelling in het Museum of Art in Cleveland. De eerste museale overzichtstentoonstelling van zijn oeuvre werd in 1969 gehouden in het Guggenheim Museum in New York. Op de internationale overzichtstentoonstelling Documenta in Kassel, waar om de vijf jaar de belangrijkste kunstenaars van het moment worden getoond, werd zijn werk onder de aandacht gebracht in 1977.