Rosa Bonheur (1822-1899)

1300+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Gewaardeerd kunstenares in mannencultuur negentiende eeuw

Van de redactie
 
De Française Rosa Bonheur is de beroemdste vrouwelijke kunstschilder van het realisme van de negentiende eeuw. Haar landgenote de schrijfster Aurore Dudevant, die schreef onder het mannelijke pseudoniem George Sand (1804-1876), was waarschijnlijk het grote voorbeeld voor Bonheur. Als vrouwelijke kunstenaars in een door mannen overheerste culturele wereld, namen zij beiden een uitzonderlijke positie in.

Rosa Bonheur, Paardenmarkt, 1853-55, olieverf op doek, Metropolitan Museum of Art, New York
Rosa Bonheur, Paardenmarkt, 1853-55, olieverf op doek, Metropolitan Museum of Art, New York

Bonheur werd opgeleid door haar vader. In 1841 debuteerde ze op de Salon, de jaarlijkse overzichtstentoonstelling van beeldende kunst in Parijs. Ze vestigde haar roem met het schilderij Werk op het land in Nièvre (1849), waarop te zien is hoe ploegen worden voortgetrokken door ossen. Ze schilderde landelijke taferelen, net als haar tijdgenoten Gustave Courbet en Jean-François Millet, kunstenaar die beiden tot de stijl van het realisme worden gerekend. De schilderijen van Bonheur waren echter meer idyllisch van karakter. Bonheur is vooral bekend om haar afbeeldingen van dieren.
 

Geen aquarellen maar steigerende paarden

Op de Salon van 1853 maakte Bonheur grote furore met haar monumentale schilderij Paardenmarkt (zie afbeelding). We zien op het doek de tweewekelijkse paardenmarkt te Parijs. Om het onderwerp goed te kunnen bestuderen, bezocht de kunstenares regelmatig de paardenmarkt. Ze ging daarbij gekleed in mannenkleding. Ze droeg een broek in plaats van een rok, zodat ze minder opviel, want op de paardenmarkt waren zelden vrouwen aanwezig. Uit het schilderij blijkt ook dat de paardenhandel een mannencultuur was. Maar een aantal kunsthistorici zijn er van overtuigd dat de kunstenares een portret van zichzelf in het schilderij heeft verwerkt. Zij herkennen Bonheur in het schilderij als de centrale figuur te paard in het blauw, met een donkere cap op.
Het gespierde machtsvertoon van trappelende en steigerende paarden viel beslist op in vergelijking met kunstwerken, die men halverwege de negentiende eeuw van vrouwen gewend was. Meestal waren dit aquarellen of bloemmotieven, geschilderd op porselein. Het schilderij werd mede daarom een groot succes en Bonheur kreeg direct erkenning. Het werd getoond in Engeland en Noord-Amerika. In 1855 won ze voor de tweede keer op de Salon een gouden medaille, voor haar Hooioogst in de Auvergne. De laatste veertig jaar van haar leven woonde en werkte ze in het kasteel By, in de buurt van Fontainebleau, waar ze in 1899 komt te overlijden. Tegenwoordig is het kasteel als museum ingericht. Haar beroemde schilderij Paardenmarkt is te bewonderen in het Metropolitan Museum of Art in New York, dat tevens in het bezit is van een aantal voorstudies van hetzelfde werk.