Pierre-Auguste Renoir (1841-1919)

1500+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Impressionist van het eerste uur

Van onze redactie
  

De Franse kunstschilder Pierre-Auguste Renoir werd geboren in Limoges, als zoon van kleermaker Léonard Renoir en zijn vrouw Marguerite Merlet. Drie jaar na zijn geboorte vertrekt de familie naar Parijs.

Pierre-Auguste Renoir, Sur la terrasse, 1881, olieverf op doek, 100 x 80 cm, Art Institute of Chicago
Pierre-Auguste Renoir, Sur la terrasse, 1881, olieverf op doek, 100 x 80 cm, Art Institute of Chicago

Renoir begint zijn carrière als porseleinschilder, een beroep dat na de uitvinding van de porselein drukmachine echter verdwijnt. Het beschilderen van vazen en borden met bloemen en portretten zal hij dan achter zich moeten laten. Voor Renoir is dit geen probleem. In zijn volgende baan als schilder van waaiers, wapens en gordijnen is hij bijzonder productief. Hij verdient er goed mee.
Van 1862 tot 1864 volgt hij een kunstopleiding aan de École des Beaux-Arts en in het atelier van Charles Gleyre. Hij leert daar de kunstenaars Monet, Bazille en Sisley kennen. Met hen gaat hij 'en plein-air’ schilderen. De jonge kunstenaars nemen hun schildersezels mee naar de bossen van Fontainebleau en werken in de buitenlucht. In 1866 trekt hij bij Bazille in en een jaar later voegt Monet zich bij hen. Bazille vereeuwigt hun onderlinge verbondenheid met het schilderij Het atelier van Bazille uit 1870.
Het schilderij Diana van Renoir wordt door de Salon geweigerd, de prestigieuze jaarlijkse terugkerende overzichtstentoonstelling in Parijs. Het stelt Diana, de godin van de jacht voor. In werkelijkheid was het een levensecht naakt, geschilderd onder het mom van een op de mythologie gebaseerd historiestuk. Vanwege de afwijzing richt Renoir in 1867 samen met Sisley, Bazille en Pissarro de ‘Salon des Réfuses’, de salon van de geweigerden, op. Een jaar later wordt zijn werk wel geaccepteerd door de officiële Salon. Het schilderij van zijn vaste model wordt nu getoond en goed ontvangen. Ook in het volgende jaar wordt zijn werk getoond op de Parijse Salon, naast het werk van Bazille, Pissaro en Degas.

Renoir neemt in 1874 deel aan een baanbrekende groepstentoonstelling in Parijs, waar de groep kunstenaars hun schimpnaam 'impressionisten' aan te danken hebben. Men was destijds hevig geschokt door de losse schetsmatige schilderstijl van deze kunstenaars. 'Zij schilderden slechts impressies'. Twee jaar later wordt weer een expositie van de impressionisten gehouden. Renoir toont er vijftien schilderijen. En het jaar daarna houden de impressionisten hun derde tentoonstelling. Daar zijn zelfs tweeëntwintig schilderijen van Renoir te zien. In 1878 wordt zijn werk ook weer op de officiële Salon getoond. Aan de vierde tentoonstelling van de impressionisten doet de kunstenaar niet mee, maar hij exposeert dat jaar wel op de Salon. In 1879 heeft Renoir zijn eerste solotentoonstelling in de galerie van het tijdschrift La vie moderne.
Renoir bezoekt Nederland en raakt daarbij diep onder de indruk van de oude Hollandse meester Johannes Vermeer uit Delft. In de jaren tachtig van de negentiende eeuw verlaat Renoir de ingezette koers van het impressionisme. Hij gaat werken in een stijl, die classicistisch kan worden genoemd. De kunstenaar lijkt sterk beïnvloed door de stijl van Ingres en het neoclassicisme. Zie als voorbeeld zijn schilderij Meisje met kat uit 1887.
 

Renoir, Lunch van de roeiers, 1880-81, olieverf op doek, 130 x 173 cm, Phillips Collection, Washington DC
Renoir, Lunch van de roeiers, 1880-81, olieverf op doek, 130 x 173 cm, Phillips Collection, Washington DC

Onzeker, maar niet te stoppen door ziekte of gebreken

Vanaf 1880 begint de kunstenaar te twijfelen aan zijn eigen werk. Deze onzekerheid zal hem nog lang blijven tergen. Hij wordt geplaagd door depressies. In 1888 krijgt hij een reuma-aanval en treedt gezichtsverlamming op. Door jicht is hij in 1894 genoodzaakt met een stok te lopen. Deze pijnlijke aandoening bemoeilijkt het schilderen. Zijn handen en armen groeien steeds verder krom. In 1902 neemt het zicht van zijn linkeroog af en kampt hij met een bronchitisaanval. In 1910 raken door zijn ziekte beide benen verlamd. Maar ondanks hevige pijnen en alle lichamelijke beperkingen en ongemakken blijft hij schilderen. Hij laat een verrijdbare ezel maken en een penseel aan zijn hand binden, zodat hij toch kan schilderen. Als in 1912 zijn beide armen verlamd raken door een nieuwe aanval, raakt hij in een depressie. Het lijkt er even op dat hij nooit meer kan schilderen. Hij lost het op door samen met Guino, een leerling van de beeldhouwer Maillol te werken aan sculpturen. Hij kan met zijn handen de sculpturen zelf niet vormgeven, maar Guino vervaardigt de beelden naar de aanwijzingen van de kunstenaar. Een aantal jaar later zit de onvermurwbare kunstenaar toch weer elke dag te schilderen achter zijn ezel, waar hij zich elke ochtend naar toe laat dragen.

In zijn laatste levensjaar, kort voor zijn dood, wordt hij ‘als ware hij de paus van de schilderkunst’ in zijn rolstoel door de zalen van het Louvre gereden. Hij mag dan het genoegen smaken dat daar één van zijn schilderijen is opgehangen. Het hangt notabene naast het werk van de grote Italiaanse meester Veronese, een door Renoir hoog gewaardeerde kunstenaar van de renaissance. Het werk van Veronese heeft hem geïnspireerd tot het maken van een van de iconische meesterwerken van het impressionisme, getiteld Lunch van de roeiers uit 1880-81 (zie afbeelding hierboven). Toen hij zag dat zijn werk naast dat van Veronese was opgehangen voelde hij zich even intens gelukkig. De kunstenaar heeft nooit kunnen bevroeden, dat hij intussen wordt beschouwd als een van de grootste kunstenaars uit de geschiedenis van de moderne kunst.