Raoul Hausmann (1886 – 1971)

1200+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
    

Raoul Hausmann, geboren in Wenen in 1886, had als bijnaam 'de Dadasoof. De kunstenaar was belangrijk als theoreticus en schrijver voor de groep dadaïsten in Berlijn. Vanaf 1912 schreef hij literaire artikelen en kunstkritieken voor verschillende tijdschriften.

Raoul Hausmann, The Art Critic, 1919-20, litho en bedrukt papier op papier, 32 x 25cm, Tate Gallery, Londen
Raoul Hausmann, The Art Critic, 1919-20, litho en bedrukt papier op papier, 32 x 25cm, Tate Gallery, Londen

Samen met arts en schrijver Richard Huelsenbeck en schrijver en kunstenaar Johannes Baader richtte hij in 1918 de Berlijnse tak van dada op. Deze beweging was duidelijk politiek geëngageerd. De dadaïsten hoopten met hun opstandige houding ook effecten teweeg te kunnen brengen op politiek niveau. Hausmann leverde een bijdrage door zijn Manifest tegen de Weimarlevenshouding te schrijven. In 1918 ontmoette Hausmann Kurt Schwitters, een kunstenaar uit Hannover met wie hij enkele jaren later gezamenlijk dadaïstische happenings zou uitvoeren. Aanvankelijk liet Hausmann zich vooral inspireren door de kunstenaars van het futurisme. Hij zette zich af tegen de traditionele manier van kunst vervaardigen, zoals het schilderen met olieverf op doek. Umberto Boccioni, een toonaangevend kunstenaar van het Italiaanse futurisme, pleitte in zijn manifesten ook al voor het toepassen van niet-traditionele materialen, zoals cement, of paardenhaar. Hausmann borduurde tevens voort op Duchamp’s idee van de readymade, het inzetten van een al gefabriceerd voorwerp als (onderdeel van) een kunstwerk. Een bekend werk van Hausmann in dat verband is Mechanisch hoofd (De geest van onze tijd) uit ca. 1920, uitgevoerd als assemblage (driedimensionale collage). Hausmann wilde daarmee uitdrukken dat de mens in de Weimar Republiek was gedegradeerd tot een gedachteloze robot zonder eigen wil. Hij werkte zo nu en dan samen met kunstenares Hannah Höch, die tevens zijn geliefde was. Samen met de kunstenaar George Grosz claimden zij gedrieën dat ze de dadaïstische fotomontage hadden geïntroduceerd, hoewel de techniek eigenlijk al jarenlang werd toegepast in bijvoorbeeld advertenties. Gedrukte media maakte begin jaren twintig een stormachtige opkomst in Duitsland door, waardoor er voor het uitknippen en samenvoegen van foto's en drukwerk materiaal in overvloed was. De techniek doet daarnaast natuurlijk ook denken aan de tussen 1912 en 1915 gemaakte collages van de kubisten en futuristen.
Hausmann werd in 1933 genoodzaakt om te vluchten voor de nazi’s. Hij vertrok naar Ibiza, en drie jaar later verhuisde hij, opnieuw op de vlucht, naar Frankrijk. In zijn sterfjaar, 1971 voltooide hij zijn boek, getiteld Am Anfang War Dada, dat in 1972 is gepubliceerd en waarin zijn manifesten zijn opgenomen en een omschrijving wordt gegeven van de Berlijnse tak van het dadaïsme. Het boek is in 2002 in het Nederlands vertaald en uitgegeven onder de titel In den beginne was DADA.