Pieter Brueghel de Oude (1525/30 – 1569)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Moralist met gevoel voor humor

Van onze redactie

De zestiende-eeuwse Nederlandse kunstenaar Pieter Brueghel de Oude [ook bekend als: Pieter Bruegel] werd tussen 1525 en 1530 geboren, naar alle waarschijnlijkheid in Breda of omstreken. Het werk van Brueghel wordt gerekend tot de stijlperiode van de noordelijke renaissance.

Pieter Brueghel de Oude (ca. 1525-1569), De toren van Babel, ca. 1563-1565, olieverf op paneel, 60 x 75 cm, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
Pieter Brueghel de Oude (ca. 1525-1569), De toren van Babel, ca. 1563-1565, olieverf op paneel, 60 x 75 cm, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

Bekend is zijn schilderij De Toren van Babel van omstreeks 1563-1565 (zie afbeelding hierboven). Het verbeeldt een Bijbels verhaal. Het verhaal gaat over de te ambitieuze mens, die een toren probeert te bouwen, zó hoog, dat deze tot in de hemel reikt. God bestraft deze hoogmoedigheid. Hij verspreidt de mensen over de hele wereld. De mensheid wordt doelbewust verdeeld in verschillende volkeren met verschillende talen. Hier komt het begrip Babylonische spraakverwarring vandaan. Een dergelijke moralistische ondertoon zien we in meer schilderijen van Brueghel terug.
Het werk van Brueghel doet ook denken aan het werk van Jheronimus Bosch, een Nederlandse kunstschilder van een eerdere generatie. Het grote verschil is echter, dat Bosch zijn medemens helse visioenen voorhoudt. Hij verkondigt een streng religieuze boodschap. Brueghel heeft echter een meer humanistische visie. Hij reageert op eigentijdse zaken. Hij heeft zich wel door het werk van Bosch en andere Zuid-Nederlandse kunstenaars laten inspireren. De stijl van deze kunstenaars bewonderde hij meer dan de Italiaanse stijl van de renaissance, zoals door de meeste van zijn tijdgenoten werd overgenomen.
Vanaf 1551 was hij werkzaam bij het St. Lucasgilde in Antwerpen. In de periode daarna reisde hij met regelmaat door Europa. Hij bezocht Frankrijk, Italië en Sicilië. Ook door zijn reizen liet hij zich niet meeslepen in de Italiaanse manier van schilderen. Hij schilderde geen portretten van edelen of heroïsche naaktfiguren. Er zijn ook geen aanwijzingen in zijn schilderijen te vinden, die er op wijzen dat hij bewondering had voor de virtuoze gedraaide lichaamshoudingen en elegante gracieuze figuren zoals Michelangelo deze schilderde.
 

'Boerenbrueghel' én 'Pieter den Drol'

Uiteindelijk vestigde Brueghel zich in Brussel. Hij trouwde met de dochter van Pieter Coecke van Aelst, die waarschijnlijk zijn leermeester is geweest. Gedurende lange tijd maakte Brueghel alleen tekeningen en gravures. Pas in de laatste tien jaar van zijn leven legde hij zich toe op schilderkunst. In totaal vervaardigde hij ongeveer vijftig schilderijen. Zijn eerste schilderijen waren overwegend landschappen. Later verbeeldde hij ook religieuze thema’s. De figuren in zijn schilderijen vertegenwoordigen veelal de boeren, de onderklasse van de maatschappij. Hij kreeg verschillende bijnamen, zoals ‘Boerenbrueghel’, of ‘Pieter den Drol’, dit laatste omdat men zijn werk humoristisch vond. De schilderstijl van Brueghel wordt genoemd als een belangrijke aanzet voor het ‘genreschilderij’ uit de periode van de zeventiende-eeuwse Nederlandse barok.
Pieter Brueghel overleed in 1569. Zijn zonen Jan en Pieter werden ook kunstschilder. Het beroemde schilderij De toren van Babel is te bewonderen in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Een andere versie van dit schilderij hangt in het Kunsthistorisches Museum in Wenen.