Guston (1913-1980)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een 'autodidact' geïnspireerd door Piero della Francesca en Picasso

Van onze redactie
 
De Amerikaanse kunstenaar Philip Guston (1913-1980), studeerde aan de Manual Arts High School te Los Angeles. Dit zal echter van korte duur zijn. Hij wordt vroegtijdig van de opleiding gestuurd, vanwege zijn kritiek op de conservatieve Engelse regering.

Samen met klasgenoot en vriend Jackson Pollock tekende en verspreidde hij satirische pamfletten. Beiden werden van school gestuurd, alleen Pollock werd later weer toegelaten. Wat Guston aan het jaar op de opleiding heeft overgehouden is in de eerste plaats de vriendschap met Pollock, maar ook de kennismaking met het kubisme en de spirituele leer van Krishnamurti en Ouspensky.
Ook zijn volgende opleiding aan het Otis Art Institute in Los Angeles, breekt hij vroegtijdig af. Hij is van mening dat hij meer kan opsteken van de oude meesters. En in het bijzonder van de Italiaanse renaissanceschilder Piero della Francesca. Hij bestudeert diens schilderijen aan de hand van reproducties, net als het werk van Picasso, dat hem bijzonder aantrekt. Tijdens zijn reis door Mexico, in 1934 en 1935, ziet hij naast de monumentale Mexicaanse muurschilderingen het echte werk van Picasso en werk van de Italiaanse kunstschilder De Chirico, dat hem bijzonder aanspreekt.
 

Philip Guston, Hoofd en fles, 1975, olieverf op doek, 171, 204 cm. Privé collectie
Philip Guston, Hoofd en fles, 1975, olieverf op doek, 171, 204 cm. Privé collectie

Realist, abstract expressionist en voorloper van 'Bad Painting'

Het leven van de rebelse kunstenaar Guston kent een roerige start. Hij wordt als jongste van zeven kinderen geboren in Montreal in 1913. Zijn familie was rond 1900 vanuit Odessa, Oekraïne, naar Canada geëmigreerd. In 1919 vertrekt de familie naar Los Angeles, daar pleegt zijn vader zelfmoord. Guston is dan pas zes jaar oud. Op tweeëntwintigjarige leeftijd verhuist Guston naar New York, waar hij in het begin samenwoont met Pollock en zijn broer. Hij raakt bevriend met kunstenaars als Willem de Kooning, James Brooks en Arshile Gorky.
Gustons oeuvre wordt gewoonlijk geschaard onder het abstract expressionisme. Maar Guston maakt gedurende zijn carrière een opmerkelijke stijlontwikkeling door. Zijn werk ontwikkelt zich van een maatschappijkritisch realisme in de jaren veertig naar verfijnd lyrisch abstract werk in de jaren vijftig. Vanaf de late jaren zestig gaat hij onverwacht over naar een rauwere figuratieve cartooneske stijl (zie afbeelding). Met deze laatste stijl wordt hij beschouwd als een van de voorlopers van een stroming in de Amerikaanse schilderkunst van de jaren zeventig, welke door tentoonstellingsmaker en critica Marcia Tucker ‘Bad Painting’ wordt genoemd, vanwege de opzettelijke toepassing van grove schilderstechnieken. Het is slechts één van de namen, die is bedacht voor het neo-expressionisme van de jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw. Vergeleken met het schildergeweld van deze latere neo-expressionisten, is het ruigste figuratieve werk van Guston nog braaf te noemen. Gemeenschappelijk met het neo-expressionisme is zijn afkeer van het koele, cerebrale en de zuiver abstracte beeldtaal van het minimalisme en de conceptuele kunst. Hier verzette Guston zich op zijn manier tegen, eind jaren zestig en in de jaren zeventig, de laatste jaren van zijn leven. De al eerder genoemde en verrassende stijlverandering die het werk van Guston dan doormaakt, kan worden toegelicht met een veelzeggend citaat: “Ik werd doodziek van die zuiverheid! Wilde gewoon verhaaltjes vertellen.” Een veel geciteerde uitspraak, die critici ook regelmatig tegen Guston hebben gebruikt, zoals Robert Pincus Witten in Artforum in 1970.