Michelangelo (1475 – 1564)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een van de drie grote genieën van de hoogrenaissance

Van onze redactie
 
Michelangelo was veelzijdig, zoals het van een ‘uomo universale’ van de Italiaanse renaissance werd verwacht: hij tekende, dichtte en schilderde, maar hij was vooral legendarisch als beeldhouwer. Naast zijn rivaal Leonardo da Vinci en de jongere kunstenaar Rafaël wordt hij beschouwd als een van de belangrijkste en invloedrijkste kunstenaars uit de periode van de Italiaanse hoogrenaissance.

Michelangelo, plafond van de Sixtijnse Kapel, 1508-12, fresco, Vaticaan, Rome
Michelangelo, plafond van de Sixtijnse Kapel, 1508-12, fresco, Vaticaan, Rome

Beeldhouwer Michelangelo

Het vervaardigen van sculpturen was voor Michelangelo een tergende worsteling, waarin hij streefde naar perfectie. Hij wilde tot de meest pure, eigenlijk nagenoeg onbereikbare, vorm komen. Dit werd hem ingegeven door de filosofie van Plato, die had gesteld dat er één ware en zuivere vorm bestond van alle dingen. De verschijnselen op aarde waren volgens Plato hooguit een reproductie hiervan. De worsteling van Michelangelo uit zich in een strijd tussen geest en materie. Deze strijd is voelbaar in zijn beelden, die door een haast getergde spanning lijken te worden gekarakteriseerd. Zelfs figuren in rust bezitten een spierspanning, die wijzen op innerlijke onrust.
 
 

In de leer bij Ghirlandaio en in dienst van Paus Julius II

In 1475 werd Michelangelo geboren, als zoon van de burgemeester van de gemeenten Chiusi en Caprese. Zijn vader was geen voorstander van zijn keuze om kunstenaar te worden. Toch ging hij in 1488 in de leer bij de Florentijnse kunstschilder Domenico Ghirlandaio. Een jaar later verdiepte hij zich in beeldhouwkunst. Dit deed hij op een school, die in de binnentuin van het paleis van Lorenzo I de’ Medici in was opgericht. De' Medici was een machtige en invloedrijke familie in Florence, die tot 1494 de macht in handen had. In dat jaar valt Karel VIII van Frankrijk de stad binnen en wordt de stadstaat Florence een republiek.
 
In 1496 bezocht Michelangelo voor de eerste keer Rome. Kardinaal Riario wordt zijn beschermheer en hij werkt aan een marmeren standbeeld van Bacchus, de Romeinse god van de wijn. In 1501 wordt hem een groot blok marmer ter beschikking gesteld om voor de Dom van Florence de beroemde David te vervaardigen. Het marmer was het favoriete materiaal van de kunstenaar. Hij verkoos het boven het gieten van brons of andere materialen. Bekend is ook zijn Piëta uit 1499, een marmeren beeld dat zich bevindt in de S. Pieter in Rome. In 1505 ontvangt hij van paus Julius II (1443-1513) de opdracht om een grafmonument te maken. Het brengt Michelangelo in netelige situaties, omdat hij steeds weer van gedachten verandert over de bijzonderheden van de graftombe. Dezelfde paus geeft hem drie jaar later nog een ambitieuze opdracht, namelijk om het plafond van de Sixtijnse Kapel te beschilderen.
 

Michelangelo, Het laatste Oordeel, 1534-41, fresco, 1370 x 1200 cm, Sixtijnse kapel, Vaticaanstad (Rome)
Michelangelo, Het laatste Oordeel, 1534-41, fresco, 1370 x 1200 cm, Sixtijnse kapel, Vaticaanstad (Rome)

In dienst van nog meer pausen en het fatsoeneren van het laatste oordeel

Michelangelo was echter niet de enige kunstenaar in dienst van de paus. Deze had vele kunstenaars die in zijn opdracht werkten. Het leidde tot onderlinge jaloezie en gekonkel om in de gunst van de paus te komen. Het is bijvoorbeeld bekend dat Bramante, de architect van de Sint Pieter in Rome, probeerde om de paus te overtuigen af te zien van de ambitieuze graftombe waar Michelangelo aan werkte.

Ook bij de volgende paus, Leo X (1475-1521), die stamde van de familie De’ Medici, was Michelangelo in dienst. Van hem kreeg hij in 1516 de opdracht om een façade voor de kerk van San Lorenzo in Florence te ontwerpen. Ook werd hem gevraagd de Nieuwe Sacristie voor het grafmonument van De' Medici te ontwerpen. Onder Clemens VII (1478-1534), de volgende paus, werkt hij hier aan verder. Het proces wordt echter in 1527 onderbroken, als de familie De' Medici wederom genoodzaakt is om uit Florence te vluchten, ditmaal omdat Karel V met zijn legers Rome plunderde. In 1534 kan hij weer verder werken aan het grafmonument, dat hij uiteindelijk in 1545 met behulp van andere beeldhouwers voltooit. In 1547 werd Michelangelo benoemd tot opperbouwmeester van de Sint Pieter in Rome, door paus Paulus III (1468-1549). De gigantische basiliek was intussen al veertig jaar in aanbouw.

De hooggewaardeerde kunstenaar ontving echter niet alleen maar lof met betrekking tot zijn kunstwerken. In 1564 besloot het kerkbestuur dat ingegrepen moest worden. De onfatsoenlijke naakte lichaamsdelen die zo prominent aanwezig waren in Het Laatste Oordeel moesten worden bedekt. Verschillende delen van het beroemde fresco werden daarom overgeschilderd met verhullende draperieën.