Marina Abramović (1946)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Koningin van de body art en performancekunst


door: Sander Kletter en Kyra ter Veer 
 
De Servische video- en performancekunstenares Marina Abramović studeerde van 1965 tot 1970 aan de Academie voor Schone Kunsten in haar geboortestad Belgrado, de hoofdstad van Servië. Vervolgens studeerde ze nog twee jaar aan de Academie voor Schone Kunsten in Zagreb, Kroatië.

Marina Abramović, Thomas Lips, 1975
Marina Abramović, Thomas Lips, 1975

Vanaf haar eerste performances experimenteert de kunstenaar met de grenzen van het menselijk lichaam. Ze test wat het lichaam aan pijn kan verdragen en tart het uithoudingsvermogen. Hiervoor maakt ze onder andere gebruik van medicijnen en gevaarlijke objecten. In sommige performances mogen deze door het performancepubliek tegen haar worden gebruikt. In een performance uit 1974 behoorde een geladen pistool tot deze objecten. Later verklaarde Abramović, dat ze bereid was geweest te sterven tijdens die performance. Als een welhaast wetenschappelijk experiment legt ze in dergelijke performances de aard van de menselijke natuur bloot. In veel van haar streng gereguleerde performances is zij volledig naakt. Omdat ze haar eigen lichaam inzet als artistiek materiaal, wordt haar werk gerekend tot de kunststroming van de body art.

Tussen 1976 en 1988 werkt ze samen met de Duitse kunstenaar Ulay Siepen, met wie ze tevens een intense liefdesrelatie heeft. Samen met hem voert ze verschillende beroemd geworden performances uit. Ze voeren onder meer riten uit van oude culturen, waarmee ze in aanraking zijn gekomen op hun verre reizen. Of ze citeren uit dergelijke oude cultuuruitingen. Iconisch is Imponderabilia uit 1977, een performance in de Galleria Communale d'Arte in Bologna. De kunstenaars staan naakt tegenover elkaar in een nauwe deurpost. De bezoekers moeten erdoor om de rest van de tentoonstelling te kunnen bezoeken. Ze moeten zich door het naakte stel heen wurmen. Ze bekennen automatisch kleur over hun voorkeur door de kant naar wie van de twee naakte kunstenaars ze zich richten als ze door hun nauwe poort gaan. Hun laatste samenwerking is de performance The Great Wall Walk in 1988. Gedurende negentig dagen lopen ze elkaar tegemoet over de Chinese Muur. Het is de bedoeling dat ze met elkaar trouwen als ze elkaar ontmoeten. Maar The Great Wall Walk kreeg een heel ander staartje. In plaats van met elkaar te trouwen nemen ze definitief afscheid van elkaar.

In 1982 en 1992 neemt Abramović deel aan de Documenta 7 en 9, dat sinds 1955 wordt beschouwd als de belangrijkste wereldtentoonstelling voor hedendaagse kunst. Het prestigieuze evenement wordt om de vijf jaar gehouden in de Duitse plaats Kassel. Toch duurde het lang voor haar kunst serieus werd genomen in de kunstwereld. Intussen heeft Abramović over de hele wereld tentoongesteld en haar performances uitgevoerd. Er is ook veel over haar werk geschreven.

Marina Abramović en Ulay Siepen in 2010 herenigd tijdens de performance 'The Artist is Present' in het Museum of Modern Art in New York
Marina Abramović en Ulay Siepen in 2010 herenigd tijdens de performance 'The Artist is Present' in het Museum of Modern Art in New York

Erkenning: The Artist is Present

In 2010 was er een groot retrospectieve tentoonstelling in het Museum of Modern Art in New York, dat wordt beschouwd als de belangrijkste plek ter wereld voor kunstenaars om een solotentoonstelling te krijgen. Het betekende een terugblik op haar oeuvre, maar vooral een eerbetoon aan haar onbetwistbare bijdrage aan de recente geschiedenis van de kunst als pionier van de performancekunst. Zij was zelf aanwezig voor haar performance The Artist is Present. Drie maandenlang zat ze zes dagen per week op een stoel aan een tafel. De bezoeker kon plaats nemen op een stoel tegenover haar. De bezoeker mocht haar aankijken, maar niet met haar praten of haar aanraken. Hoogtepunt was het bezoek van Ulay Siepen, die de gelegenheid had aangegrepen om onverwachts tegenover haar te gaan zitten. Ze hadden elkaar 23 jaar niet meer gezien. Abramović, die de blikken van duizenden had doorstaan en daar niet of nauwelijks door kon worden geraakt, was zichtbaar aangedaan en raakte geëmotioneerd. Na enige tijd besluit ze hem ondanks de strenge regels van haar performance de handen te reiken. Onder applaus van het aanwezige museumpubliek houden ze zwijgzaam voor de ogen van de wereld een minuut lang elkaars handen vast. De titel van de performance is ook gebruikt voor de prijswinnende documentaire Marina Abramović – The Artist is Present, die in samenwerking met AVRO Close Up tot stand is gebracht.