Man Ray (1890 – 1976)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Experimenteel fotograaf onder de surrealisten


door: Sander Kletter en Kyra ter Veer
    

Emmanuel Radnitsky, beter bekend als Man Ray, werd geboren in Philadelphia. Hij was een van de jongere kunstenaars, die actief waren in de dadabeweging. Later in zijn carrière ontwikkelde hij zich tevens tot een centrale figuur binnen het surrealisme.

Man Ray, Indestructible Object (or Object to Be Destroyed), 1923, sculptuur (readymade), Museum of Modern art, New York
Man Ray, Indestructible Object (or Object to Be Destroyed), 1923, sculptuur (readymade), Museum of Modern art, New York

Man Ray had een opleiding in schilderkunst gevolgd aan de Modern School in New York. Nadat hij de Armory Show heeft gezien van 1913 raakt hij in de ban van de Europese avant-garde. Als jonge kunstenaar in New York wordt hij vervolgens in zijn nog prille carrière gesteund door toonaangevende Franse kunstenaars als Francis Picabia en Marcel Duchamp. In 1921 vestigde hij zich in Parijs, teleurgesteld door het uitblijven van de artistieke revolutie die dada in New York had moeten bewerkstelligen.

In Parijs werd hij door Picabia en Duchamp geïntroduceerd onder andere leden van de dadagroep van Parijs. Hij gaat zich bezighouden met het maken driedimensionale objecten en assemblages. Een van zijn eerste objecten is het opmerkelijke kunstwerk The Gift (1921), dat voortborduurt op het concept van de readymade van Duchamp. In dit geval ging het om een strijkbout, die hij drastisch in zijn functionaliteit aanpaste door spijkers aan het strijkgedeelte te bevestigen. Een ander sculptuur van zijn hand is Indestructible Object (or Object to be Destroyed), zie afbeelding. Dit is overigens niet de foto van het originele werk uit 1923. Dat bestaat niet meer. Oorspronkelijk heette het werk namelijk Object to be Destroyed, wat door een aantal studenten iets te letterlijk werd genomen! Later heeft de kunstenaar het met enkele kleine aanpassingen, waaronder de gewijzigde titel, gereconstrueerd en opnieuw '1923' gedateerd.

In Parijs ontstonden tevens zijn fotogrammen, foto’s gemaakt zonder gebruik te maken van een camera. Zoals dat hoort in de lijn van dada, ontdekte hij deze techniek spontaan, op een toevallig moment. In zijn donkere kamer, waar normaal gesproken eerder geschoten foto’s handmatig ontwikkeld kunnen worden, plaatste hij enkele voorwerpen op lichtgevoelig papier, en deed hij voor een kort ogenblik het licht aan. Op deze manier ontstond er een vervreemdende, abstracte afdruk, die hij zelf ‘Rayographs’ noemde.

Vanwege zijn experimentele foto’s werd hij gebombardeerd tot de officiële fotograaf van het surrealisme, de kunststroming waar hij zich vanaf 1925 bij aansloot. De kunstenaar werd een gevestigd figuur binnen de avant-gardewereld van Parijs en maakte portretfoto's van tientallen vooraanstaande kunstenaars. In 1940, bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog keert hij weer terug naar New York. Man Ray is in de eerste plaats bekend in de kunstgeschiedenis als fotograaf, maar hij richtte zich tijdens zijn lange en productieve carrière ook op schilderkunst, beeldhouwkunst, experimentele dada films, literatuur en architectuur.