El Lissitzky (1890 – 1941)

1000+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Verspreider van de russisch constructivistische stijl buiten Rusland

Van onze redactie
 
De Russische kunstschilder en typograaf El Lissitzky wordt gerekend tot de Russische constructivisten. Belangrijk thema in zijn werk is de verveelding van het revolutionaire vooruitgangsideaal. De kunstenaar fungeerde in de jaren twintig als belangrijke schakel tussen de Oost en West-Europese kunstwereld en geldt als sleutelfiguur in de verspreiding van het constructivisme buiten Rusland.

El Lissitzky, Beat the Whites with the Red Wedge, 1919, litho,50 x 69 cm, Lenin Library, Moskou, Rusland.
El Lissitzky, Beat the Whites with the Red Wedge, 1919, litho,50 x 69 cm, Lenin Library, Moskou, Rusland.

Van 1909 tot 1914 studeerde hij architectuur aan de Polytechnische Hochschule in het Duitse Darmstadt. Daarna ging hij terug naar Rusland en nam een functie aan als commissaris voor de kunst. De kunstenaar kwam in 1919 in aanraking met de constructivistische theorieën door Kasimir Malevich. Lissitzky was destijds als professor aangesteld aan de architectuurafdeling en de grafische ateliers van de door Marc Chagall opgerichte Academie voor Beeldende Kunsten in Witebsk. De principes van het constructivisme zijn enigszins terug te zien in de composities die hij in deze periode maakte. Hij brengt daarin geometrische vormen, als de cirkel, de driehoek en het vierkant samen met vlakken. Hij maakt zogenoemde Proun-reeksen, waarmee hij de woonomgeving radicaal wil transformeren. De uitdrukking Proun (‘pro unovis’) is waarschijnlijk een afgeleide van de naam van de kunstenaarsgroep Unovis waar hij contact mee onderhield. Zij noemden zich ook wel 'Pleitbezorgers van de Nieuwe Kunst'. Met zijn Proun werken begeeft hij zich op het grensvlak van schilderkunst en architectuur. Kunst werd functioneel in verband gebracht met maatschappelijke context. Dit was een belangrijke drijfveer voor de constructivisten.
 

Tijdschriften en typografie

In 1921 werd hij hoofd van de faculteit voor architectuur aan de Bkjoetemas Hogeschool voor Kunst en Architectuur. In het jaar daarna bracht hij het tijdschrift Der Gegenstand uit. Voor het samenstellen van de publicatie ging hij naar Berlijn, waar hij samenwerkte met Ilja Ehrenburg. In Berlijn richtte hij tevens een Proun-kamer in.
Voor het tijdschrift van de Gruppe G, dat hij samen met Hans Richter, Werner Graeff en Mies van der Rohe had opgericht, was hij verantwoordelijk voor de typografische vormgeving, het drukken van de letters en alles wat er mee samenhing.

In 1923 had hij zijn eerste solotentoonstelling bij de Kestner Gesellschaft in Hannover, de stad waar hij Kurt Schwitters ontmoet en een aantal leden van de kunstenaarsbeweging De Stijl leert kennen. Het publiceren van tijdschriften was in de jaren twintig voor verschillende Europese avant-gardebewegingen, waaronder De Stijl, een geliefd middel om ideeën en overtuigingen te verspreiden. Ook Lissitzky maakte hier graag gebruik van. Toen hij vanwege tuberculose in Zwitserland kuren volgde zette hij met een aantal anderen het tijdschrift ABC, Beiträge zum Bauen op. Na de gevolgde kuur, gaf hij les bij de afdeling binnenhuisarchitectuur aan Vkjoetemas-Hoogeschool. Dankzij Lissitzky heeft het Russisch constructivisme grote invloed uitgeoefend op de stijl van kunstenaars uit alle delen van Europa.
 

SCHILDERIJEN EL LISSITZKY