El Lissitzky (1890 – 1941)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Verspreider van de Russisch constructivistische stijl

Van onze redactie
 
De Russische kunstschilder en typograaf El Lissitzky wordt gerekend tot de Russische constructivisten. Belangrijk thema in zijn werk is de verbeelding van het revolutionaire vooruitgangsideaal. De kunstenaar fungeerde in de jaren twintig als een belangrijke schakel tussen de Oost en West-Europese kunstwereld. Hij geldt als de sleutelfiguur van de verspreiding van het constructivisme buiten Rusland.

El Lissitzky, Beat the Whites with the Red Wedge, 1919, litho, 50 x 69 cm, Lenin Bibliotheek, Moskou, Rusland
El Lissitzky, Beat the Whites with the Red Wedge, 1919, litho, 50 x 69 cm, Lenin Bibliotheek, Moskou, Rusland

Van 1909 tot 1914 studeerde hij architectuur aan de Polytechnische Hochschule in het Duitse Darmstadt. Daarna ging hij terug naar Rusland en nam een functie aan als commissaris voor de kunst. De kunstenaar kwam in 1919 in aanraking met constructivistische theorieën door toedoen van Kasimir Malevich. Lissitzky was destijds als professor aangesteld aan de architectuurafdeling en de grafische ateliers van de door Marc Chagall opgerichte Academie voor Beeldende Kunsten in Witebsk. De principes van het constructivisme zijn terug te zien in de composities die hij in deze periode maakte. Hij brengt daarin geometrische vormen, als de cirkel, de driehoek en het vierkant samen met andere vlakken. Hij maakt de zogenoemde Proun-reeksen, waarmee hij de woonomgeving radicaal wil transformeren. De uitdrukking Proun (‘pro unovis’) is waarschijnlijk een afgeleide van de naam van de kunstenaarsgroep Unovis waarmee hij contact onderhield. Zij noemden zich ook wel 'Pleitbezorgers van de Nieuwe Kunst'. Met de Proun werken begeeft El Lissitzky zich op het grensvlak van schilderkunst en architectuur. Kunst kreeg een maatschappelijke functie toebedeeld. Het werd in verband gebracht met maatschappelijke context. Dit was een belangrijke drijfveer voor de kunstenaars van het constructivisme.
 

Tijdschriften en typografie

In 1921 werd hij hoofd van de faculteit voor architectuur aan de Vkjoetemas Hogeschool voor Kunst en Architectuur in Moskou. In het jaar daarna bracht hij het tijdschrift Der Gegenstand uit. Voor het samenstellen van de publicatie ging hij naar Berlijn, waar hij samenwerkte met Ilja Ehrenburg. In Berlijn richtte hij tevens een Proun-kamer in.
Voor het tijdschrift van de Gruppe G, dat hij samen met Hans Richter, Werner Graeff en Mies van der Rohe had opgericht, was hij verantwoordelijk voor de typografische vormgeving, het drukken van de letters en alles wat daarmee samenhangt.

In 1923 had de kunstenaar zijn eerste solotentoonstelling bij de Kestner Gesellschaft in Hannover. Hij ontmoet in die stad tevens Kurt Schwitters en leert er een aantal leden van kunstenaarsbeweging De Stijl kennen. Het publiceren van een eigen tijdschrift was in de jaren twintig voor verschillende Europese avant-gardebewegingen, waaronder De Stijl, een geliefd middel om ideeën en overtuigingen te verspreiden. Ook Lissitzky maakte gebruik van deze mogelijkheid. In de periode dat hij vanwege tuberculose in Zwitserland kuren volgt, zet hij met een aantal anderen het tijdschrift ABC, Beiträge zum Bauen op. Na de gevolgde kuur, begint hij les te geven bij de afdeling binnenhuisarchitectuur aan de Vkjoetemas-Hogeschool voor Kunst en Architectuur. Dankzij El Lissitzky heeft het Russisch constructivisme grote invloed uitgeoefend op de stijl van kunstenaars uit alle delen van Europa.

SCHILDERIJEN EL LISSITZKY