Kees van Dongen (1877-1968)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Flamboyante Nederlander in Parijs

Van onze redactie
 
Kees van Dongen is geboren in 1877 in Delfshaven, in een voor zijn tijd relatief klein gezin van maar vier kinderen. Zijn vader was eigenaar van twee mouterijen, bedrijven die mout aanleveren voor het brouwen van bier. De jonge Van Dongen krijgt volledige vrijheid van zijn ouders om zijn roeping als kunstschilder te volgen.

Kees van Dongen, In het Plaza (Vrouw aan de balustrade), 1911, olieverf op doek, 83 x 101 cm. Museum de l'Annociade, Saint Tropez
Kees van Dongen, In het Plaza (Vrouw aan de balustrade), 1911, olieverf op doek, 83 x 101 cm. Museum de l'Annociade, Saint Tropez

Na het gymnasium volgt hij de opleiding tot technisch tekenaar aan de kunstnijverheidsschool in Rotterdam. Hij heeft les van Jan Striening en beroepskunstenaar Heyberg. Gedurende zijn gehele carrière voelt hij grote bewondering voor Frans Hals en Rembrandt, die in hun losse penseelvoering hun tijd ver vooruit waren. Ook van de zogenaamde ‘Generatie van 1880’, bestaande uit schilders als Isaac Israëls en George Hendrik Breitner neemt hij de schildertechniek van het grotere gebaar over. Deze schilderwijze zal hij in zijn eigen carrière verder ontwikkelen in de richting van het expressionisme. De techniek van de genoemde kunstenaars uit Den Haag sprak hem aan in het begin van zijn ontwikkeling, maar hij verkoos in die fase het ongebruikelijke thema van het rauwe dagelijkse leven in Rotterdam. De niet zo alledaagse taferelen van de rosse buurt passen bij een directe en rake manier van schilderen.
 

Parijs en het Fauvisme

In 1897 breekt hij zijn studie af om zich voor een paar maanden in Montmartre, Parijs te vestigen. Twee jaar later besluit hij voorgoed in Parijs te blijven, waar hij al na vijf jaar bekendheid geniet binnen de avant-garde van de kunstwereld. Tot die tijd bedruipt hij zich financieel met verscheidene baantjes, onder andere als karikaturist voor verschillende kranten. In 1906 sluit hij zich aan bij de fauvisten, waardoor hij de toonaangevende kunstenaar Henri Matisse leert kennen. Diens invloed op Van Dongen is goed zichtbaar in dominante decoratieve elementen, die de achtergrond van de schilderijen van Van Dongen bepalen. In 1907 wordt Van Dongen door de Duitse expressionistische groep Die Brücke uitgenodigd om lid te worden. Niet lang daarna maakt hij kennis met Picasso en Juan Gris, die net als hij werkten in het ateliercomplex Bateau Lavoir aan de Rue Ravignan in Parijs. Het was een groot ateliercomplex waar ook vooruitstrevende grootheden als Amedeo Modigliani, Guillaume Apollinaire en Georges Braque werkzaam waren.

Succesvol portrettist van vrouwen

Van Dongen zijn stijl voor de Eerste Wereldoorlog wordt gekenmerkt door expressief kleurgebruik en felle kleurcontrasten. Briljante kleuren worden temperamentvol door de kunstenaar op het doek gezet. De kunstenaar schilderde vooral graag vrouwen, zie In het Plaza (Vrouw aan de balustrade) uit 1911 (bovenaan pagina). Vlak voor de Eerste Wereldoorlog versobert echter zijn heldere kleurgebruik. Na de Eerste Wereldoorlog krijgt Van Dongen bekendheid vanwege zijn portretten van vooraanstaande, meestal vrouwelijke personen.

Hoewel Van Dongen lang gewoond en gewerkt heeft in Parijs, heeft hij ook in Nederland belangrijke tentoonstellingen gehad, zoals in het Stedelijk Museum van Amsterdam in 1927. In datzelfde jaar publiceert hij een biografisch werk over Rembrandt. In 1931 volgt een grote tentoonstelling bij kunsthandel Frans Buffa in Amsterdam. Daarna volgen solotentoonstellingen in onder meer New York, London, Bordeaux en Brussel. In 1967 valt hem de eer te beurt, dat een retrospectieve tentoonstelling wordt gehouden in het Musée National Moderne in Parijs, dat vervolgens in december van dat jaar te zien is in Museum Boijmans-Van Beuningen in Rotterdam. Nadat hij verschillende keren is opgenomen in het ziekenhuis, sterft Van Dongen een jaar later in zijn woning in Monaco.