Wassily Kandinsky (1866-1944)

1000+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Kunstschilder en theoreticus

Van onze redactie
 
De in Moskou geboren kunstschilder Wassily Kandinsky geldt naast Franz Marc als oprichter van de kunstenaarsgroep ‘Der Blaue Reiter’. Hij is een belangrijke vertegenwoordiger van het expressionisme en tevens kunsttheoreticus. Een bekend theoretisch werk van zijn hand is Über das Geistige in der Kunst. In zijn essays van 1912 zette hij zijn ideeën uiteen over het psychologisch effect dat kleur als klank heeft op de menselijke ziel. Kandinsky is van grote invloed geweest op de ontwikkeling van de abstracte schilderkunst.

Wassily Kandinsky, Compositie nr. 4, 1911, olieverf op doek, 160 x 251 cm. Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf, Duitsland
Wassily Kandinsky, Compositie nr. 4, 1911, olieverf op doek, 160 x 251 cm. Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf, Duitsland

Aanvankelijk studeerde Kandinsky rechten en economie in Moskou. Hij was bijzonder intelligent en zou een veelbelovende wetenschappelijke carrière voor zich hebben, als jurist. Zijn werkelijke passie lag echter bij de schilderkunst. Op dertigjarige leeftijd nam hij een radicaal besluit: hij zou kunstschilder worden. In 1900 verhuisde hij naar München. Daar studeerde hij aan de kunstacademie en kreeg hij les van de symbolist Franz von Stuck. Hij was één van de oprichters van de kunstenaarsgroep de Phalanx. Ook werd hij directeur van de Phalanx School in 1901. Zoals vele invloedrijke kunstenaars uit zijn tijd bezocht hij de belangrijkste Europese kunstcentra, zoals Parijs. Daar leerde hij kunstenaars van het fauvisme kennen. Vooral het expressieve kleurenpalet van de fauvisten sprak hem aan. Met de fauvisten exposeerde hij in 1905 op de Salon d’Automne, de grote jaarlijkse overzichtstentoonstelling in Parijs. Voordat hij kennismaakte met het fauvisme werkte hij vooral in de stijl van het impressionisme.
 

'Vibraties van de ziel'

Kandinsky was, net als de meeste expressionisten, geïnteresseerd in de weergave van het gevoel in zijn kunstwerken. Hij was op zoek naar ‘vibraties van de ziel’. Om de ziel te doen vibreren, bedacht hij, is het van belang dat het afgebeelde niet zozeer verwijst naar de zichtbare werkelijkheid. Vanwege dit inzicht verdween figuratie, het afbeelden van herkenbare figuren, langzaam maar zeker uit het werk van Kandinsky. Hij zei zelfs dat het figuratieve schadelijk was voor zijn schilderijen. In 1910 schilderde hij zijn eerste volledig abstracte, niet-figuratieve schilderij. Het was niet meer belangrijk ‘wat’ er op het schilderij stond afgebeeld, maar vooral ‘hoe’. Kleur en vorm kregen de prioriteit. Kandinsky haalde veel inspiratie uit de muziek. Hij zag overeenkomsten tussen de schilderkunstige beeldelementen als lijnen, kleuren en vormen en muzikale elementen als ritme, klanken en akkoorden. Dit komt ook tot uitdrukking in de titels van veel van zijn schilderijen, zoals ‘improvisatie’ of ‘compositie’. In 1911 richtte Kandinsky samen met kunstschilder Franz Marc de kunstenaarsgroep ‘Der Blaue Reiter’ op.
 

Kortstondige terugkeer naar Moskou

Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak ging hij voor een aantal jaren terug naar Moskou. Hij kreeg daar na de Revolutie van 1917 invloed op het nieuwe cultuurbeleid. Ook schreef hij een lesprogramma aan het Instituut voor Artistieke Cultuur. Dit werd echter afgewezen door de Sovjetautoriteiten. In 1921 vertrok hij weer naar Duitsland, waar hij les ging geven in vormgeving aan het Bauhaus in Weimar en Dessau. Aan het Bauhaus werkte hij nauw samen met kunstenaars als Paul Klee, El Lissitzky, Johannes Itten en Laszló Moholy-Nagy. Twaalf jaar later vertrok hij naar Parijs. Met zijn bijdrage aan kunsttheorie en zijn kunstwerken heeft Kandinsky een belangrijke basis gelegd voor de verdere ontwikkeling van de abstracte kunst.