Juan Gris (1887 – 1927)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
  

Juan Gris woonde en werkte net als de bevriende kunstenaar Picasso in de ‘Bateau Lavoir’, het ateliercomplex aan de Rue Ravignan te Parijs, waar veel avant-garde kunstenaars elkaar vonden. Gris was geboren in Madrid, maar woonde vanaf 1906 in de Franse hoofdstad.

Juan Gris, Man in a Café, 1912, olieverf op doek, 128 x 88 cm, Philadelphia Museum of Art, Philadelphia
Juan Gris, Man in a Café, 1912, olieverf op doek, 128 x 88 cm, Philadelphia Museum of Art, Philadelphia

In de jaren dat hij nog in Madrid woonde liet hij zich inspireren door de Jugendstil uit Duitsland, een stijl die in Spanje populair was, en daar een eigen vorm vond. Van 1902 tot 1904 had hij technisch tekenen gestudeerd aan de Escuela de Artes y Manufacturas en daarna volgde hij een jaar een opleiding in schilderkunst bij de academische kunstenaar José Maria Carbonero. Eenmaal in Parijs, leerde hij omstreeks 1906 Picasso en Braque kennen, Ook de kunstenaar Fernand Léger en de dichter Guillaume Apollinaire, behoorden tot zijn vriendenkring. Gris verdiende de kost met het tekenen van stripverhaaltjes en illustraties voor Franse en Spaanse kranten. Rond 1910 begon het schilderen voor hem echter serieuze vormen aan te nemen. Door het nauwe contact met Picasso en Braque, de kubisten van het eerste uur, was Gris op de hoogte van de nieuwste stilistische ontwikkelingen binnen het kubisme. Zijn eigen stijl sloot hierbij aan, maar hij koos een persoonlijke richting, omdat hij niet alle fascinaties met de grondleggers van het kubisme deelde. Zo paste hij al snel fellere en heldere kleuren in zijn composities toe. Braque en Picasso achten lange tijd kleur ondergeschikt aan de vorm en pasten daarom vooral grauwe, grijze, blauwe en bruine tinten toe. Bovendien voelde Gris weinig voor de Afrikaanse volkskunst, waar Picasso zo door werd aangetrokken. Het werk van Gris kenmerkt zich door een verfijnde en beredeneerde compositie, waarbij de kunstenaar zich veelal liet leiden door de verhouding van de klassieke gulden snede. Dit betreft een mathematische onderbouwde proportieleer, welke volgens theorie en praktijk van het schilderen tot een aangename harmonie moet leiden in het oog van de beschouwer. Hij paste het principe ook toe op het schilderij Man in een Café uit 1912 (zie afbeelding). Aan deze typische ‘dandy’, de opgedofte heer die is neergestreken op een terras, is te zien dat de kunstenaar nog steeds kon beschikken over de satirische blik van de striptekenaar en illustrator, die hij ooit was geweest. De letters “PIC” en “AP”, naast de rechterschouder van de figuur, verwijzen naar Picasso en Apollinaire.
Een belangrijk voorbeeld voor de kubisten was Cézanne. Ook Gris keek naar het werk van deze meester, maar op een geheel eigen manier. Dit wordt fraai geïllustreerd door de volgende uitspraak: “Cézanne maakte van een fles een cilinder, ik maak van een cilinder een fles.” Gris creëerde eerst een gefragmenteerde, abstracte structuur op het doek, en daarna voegde hij pas verschillende objecten toe, in plaats van de bestaande objecten direct in een abstraherende stijl te schilderen.
Gris had veel succes als kunstenaar en werd in de kunstwereld heel serieus genomen. Al in 1912 werd zijn werk op verschillende belangrijke tentoonstellingen gepresenteerd in Parijs, Barcelona, Berlijn en Rouen. Bovendien tekende hij een contract met de invloedrijke kunsthandelaar D.H. Kahnweiler. In 1919 had hij zijn eerste grote solotentoonstelling bij Galerie l’Effort Moderne in Parijs. Zijn gezondheid liet hem helaas op jonge leeftijd in de steek, waardoor hij al op veertigjarige leeftijd kwam te overlijden. In de laatste jaren van zijn leven vonden - ondanks zijn jonge leeftijd - ook enkele grote museale overzichtstentoonstellingen plaats te Parijs, Berlijn en Düsseldorf.
 

SCHILDERIJEN JUAN GRIS