Jozef Israëls (1824-1911)

1200+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie

Jozef Israëls is vooral bekend van zijn strandgezichten, visserstaferelen en voorstellingen uit de Joodse geschiedenis. Bovendien kan hij worden beschouwd als de vader van de kunstenaarsgroep de Haagse School. Ook zijn zoon Isaac Israëls is een befaamd kunstenaar uit de kunstgeschiedenis van de negentiende eeuw en de twintigste eeuw.

Jozef Israëls, Langs moeders graf, 1856, olieverf op doek, 224 x 178 cm, Stedelijk Museum Amsterdam, in bruikleen Groninger Museum
Jozef Israëls, Langs moeders graf, 1856, olieverf op doek, 224 x 178 cm, Stedelijk Museum Amsterdam, in bruikleen Groninger Museum

Israëls begon zijn kunstopleiding in 1835 aan Academie Minerva in Groningen. Vervolgens ging hij in Amsterdam in de leer bij Jan Adam Kruseman. In de avonden bezocht hij de Koninklijke Academie in Den Haag. Ten slotte ging hij in Parijs naar de École des Beaux-Arts en volgde hij lessen bij François-Édouard Picot (1786-1868). De opleidingen die hij volgde sloten aan op een academische schilderstijl, die gericht was op het maken van historische schilderijen en genrestukken volgens de traditie. Hij was in die periode een groot bewonderaar van Ary Scheffer, de kunstschilder uit Dordrecht die in de kunstwereld van Parijs furore maakte.
Stilistisch gezien sloeg Israëls een nieuwe richting in toen hij in 1856 het beroemde schilderij Langs moeders graf schilderde. De harde realiteit van het leven van de arme hardwerkende arbeider gaf hij op ongepolijste manier weer. Daarmee sluit zijn werk aan bij het realisme van de negentiende eeuw, dat omstreeks 1850 opkwam. Hoewel de meeste kritieken lovend waren, sprak de conservatieve kunstcriticus Josef Alberdingk Thijm van een ‘akelijk doek’. Het thema was afkomstig uit het eenvoudige dagelijkse leven. Het zou daarom niet geschikt zijn voor een dergelijk monumentale weergave. Langs moeders graf wordt inhoudelijk wel in verband gebracht met ‘De steenkloppers’ van de Franse voorman van het realisme, Gustave Courbet.
Tijdens zijn verblijf in Parijs had hij inderdaad werk van Courbet en andere realisten gezien. De reden dat Israëls overging op het verbeelden van het eerlijke vissersleven, zou te maken hebben met zijn verblijf in Zandvoort in de zomer van 1855. Hij verhuisde ernaartoe voor zijn gezondheid. Hij raakte sterk onder de indruk van het ruige leven van de arme vissers aan de kust. Wat ook van invloed geweest kan zijn op zijn groeiende fascinatie voor vissers en boeren is het werk van enkele Scandinavische schilders, dat met veel succes op de Wereldtentoonstelling werd gepresenteerd in datzelfde jaar.
Israëls was, net als Mesdag, een belangrijke vertegenwoordiger van de Hollandse kunst in het buitenland. Net als Rembrandt, maakte Israëls in zijn composities graag gebruik van clair-obscur, versterkte licht- donkercontrasten. Het bevorderde zijn succes. Hij verkocht zijn werk in het buitenland als warme broodjes en ontving lovende kritieken. In de ogen van Van Gogh was Israëls 'een Hollandse Millet’, van wie hij het advies kreeg om vanuit kleuren te werken ‘in een lage toonladder’. Het werk van Israëls inspireerde Van Gogh tot diens beroemde schilderij De aardappeleters.