Johan Barthold Jongkind (1819-1891)

1000+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
    
De Nederlandse kunstschilder Johan Barthold Jongkind maakte indruk bij de jongere Claude Monet met zijn heldere en lichte kleurgebruik. Ook voor andere schilders van het impressionisme, zoals Eugène Boudin was hij een voorbeeld.

Johan Barthold Jongkind, Jaagpad bij Overschie, 1865, olieverf op doek, 34 x 44 cm, Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid
Johan Barthold Jongkind, Jaagpad bij Overschie, 1865, olieverf op doek, 34 x 44 cm, Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid

De kunstenaar boekte al vroeg een aardig succes tijdens de Parijse Salon, de grote jaarlijkse overzichtstentoonstelling in de Franse hoofdstad. Hij volgde zijn opleiding aan de Tekenacademie te Den Haag, waaraan hij in 1837 afstudeerde. Zijn leraar was de in zijn tijd gerespecteerde Nederlandse landschapsschilder Andreas Schelfhout. In 1845 ging hij op uitnodiging van de Franse kunstschilder Eugène Isabey naar Parijs. Dit is een beslissend moment in de carrière van de kunstenaar. In Parijs ging hij in de leer bij Isabey en ontmoette hij bovendien een toonaangevende Franse kunstenaar als Jean-Baptiste Camille Corot, en de kunstcriticus Charles Baudelaire. In 1848 exposeerde hij voor de eerste keer op de prestigieuze Salon.
Door zijn Nederlandse achtergrond en de nieuwe ontmoetingen met Franse kunstenaars is in de schilderstijl van Jongkind zowel de zeventiende-eeuwse Nederlandse landschapsschilderkunst als de invloed van negentiende-eeuwse Franse landschapschilderkunst te herkennen. Zijn compositie is heel traditioneel Nederlands opgezet. Zo nemen de luchten en de architectuur tweederde van de bovenste ruimte van het schilderij in. Maar de wijze waarop hij licht en atmosfeer behandelt, doet eerder denken aan het werk van Corot. Ook verbeeldde Jongkind graag het dagelijks leven en het uitgaansleven van de moderne mens van zijn tijd, zoals veel impressionisten deden. In het begin van de jaren vijftig van de negentiende eeuw was Jongkind een redelijk succesvolle kunstenaar in Parijs.
 

Vrienden springen in de bres

Toch was zijn situatie niet zo stabiel. Hij stond er financieel moeilijk voor, dronk veel alcohol, wat zijn vlagen van paranoïde delirium niet ten goede kwam. Dat hij in 1855 niet werd bekroond met een prijs, laat staan een vermelding op de Salon, is voor hem de befaamde druppel. Gedesillusioneerd gaat hij terug naar Nederland, waar hij in een neerwaartse spiraal terecht komt. Als zijn vrienden dit niet meer kunnen aanzien besluiten ze hem te helpen door een grootschalige veiling. Drieënnegentig kunstenaars brachten elk een kunstwerk in om met de opbrengst de schulden van Jongkind af te betalen. Hiervoor werd de kunstschilder Adolphe-Félix Cals naar Nederland gestuurd. En dat niet alleen. Jongkind werd ook teruggebracht naar Parijs. Vanaf dan begint zijn stabielere en bovendien productieve periode, al blijft zijn mentale gesteldheid wisselvallig. Zijn werk is er echter niet minder om. Met zijn subtiele lichtweergave van fonkelingen in het water en heldere weergave van het licht in de lucht heeft hij de andere impressionisten beïnvloed.