Hans Arp – (1887 – 1966)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Abstract surrealist, uitvinder van biomorfe vormtaal


door: Sander Kletter en Kyra ter Veer
 
De Franse Duitse kunstenaar Hans Arp, wiens werk gerekend kan worden tot de abstracte schilderkunst, is ook bekend onder de naam Jean Arp. Met zijn poëtische 'biomorfe' vormtaal sloeg hij een brug tussen het dadaïsme, het surrealisme en de abstracte kunst.

Hans Arp, Bord, vork en navel, 1923, olieverf op houtreliëf, 59 x 61 cm, privécollectie
Hans Arp, Bord, vork en navel, 1923, olieverf op houtreliëf, 59 x 61 cm, privécollectie

De in Straatsburg geboren kunstenaar begon zijn carrière als dichter. Later zou hij ook werken als schilder, beeldhouwer en graficus. In 1908 ging hij naar de Académie Julian in Parijs. Arp was in de jaren die daarop volgden lid van verschillende kunstenaarsgroepen. Zo was hij een van de initiatiefnemers bij de oprichting van de kunstbeweging dada in Zürich. Hij was ook lid van de constructivistisch georiënteerde groep Cercle et Carré en van de Association des artistes révolutionaires.
 

De wet van het toeval

In 1911 studeert hij in Weimar en Berlijn. Een jaar later neemt hij deel aan de tweede tentoonstelling van Der Blaue Reiter in München. De kunstenaars van Der Blaue Reiter werkten overwegend in de stijl van het expressionisme. Arp zou de kunstwerken die hij in deze vroege periode van zijn carrière vervaardigde later allemaal vernietigen. Verscheidene avant-garde kunstenaars behoorden tot zijn kennissenkring, onder wie Pablo Picasso en Wassily Kandinsky, ook was hij goed bevriend met de surrealist Max Ernst. In 1914 gaat hij naar Parijs in de hoop de Eerste Wereldoorlog te ontlopen. Hij wordt gearresteerd en moet Frankrijk weer verlaten. Hij belandt in Zürich, waar hij in 1916 samen met enkele andere kunstenaars aan de wieg staat van het dadaïsme. Drie jaar later richt hij samen met Ernst de groep Dada van Keulen op.

Arp trouwt in 1922 met de Zwitserse kunstenares Sophie Tauber, met wie hij een periode regelmatig samenwerkt aan abstracte collages. Na de periode van de collages vervaardigde hij reliëfs met organische natuurlijke vormen, die werden opgebouwd uit dunne lagen hout of karton. Hij beschildert deze in een gevarieerd kleurenpalet. De vormen die hij maakte zijn gebaseerd op plantaardige en natuurlijke vormen als bladeren en waterdruppels. De vormtaal die Arp heeft ontwikkeld, wordt in de kunstgeschiedenis aangeduid als biomorf. Met zijn specifieke vormen heeft hij invloed op verschillende andere surrealisten, onder wie Joan Miró. Op het platte vlak werkte hij met gescheurde stukken papier en textiel. Beroemd zijn Arps experimenten waarbij het toeval een rol speelt. Hij laat stukken gescheurd papier vallen boven een drager. Waar de stukken neervallen plakt hij ze op. De compositie is zodoende geheel door het toeval bepaald. Al is het ondertussen duidelijk, dat hij het toeval wel af een toe een handje heeft geholpen. Arp maakte tevens sculpturen van gips, brons en marmer.

In 1926-28 beschildert hij samen met Theo van Doesburg de wanden van café l’Aubette in Straatsburg. In die jaren trekt hij veel op met de surrealisten. Kort daarna, in 1929, neemt hij deel aan de groepstentoonstellingen van Cercle et Carré. Vanaf de jaren dertig legt hij zich toe op zijn reliëfs en monumentale sculpturen van brons van vereenvoudigde organische vormen.