Jan van Eyck (1390-1441)

1300+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Grootste Belgische kunstenaar vijftiende eeuw

Van onze redactie
  

De Zuid-Nederlandse kunstschilder Jan van Eyck geldt als de grootste kunstenaar van de Vlaamse schilderkunst uit de vijftiende eeuw. Andere bekende schilders uit dezelfde periode zijn Robert Campin, Hugo van der Goes en Rogier van der Weyden.

Jan en Hubert van Eyck, Het Lam Gods, 1432, olieverf op paneel, 340 x 440 cm, Sint-Baafskathedraal, Gent
Jan en Hubert van Eyck, Het Lam Gods, 1432, olieverf op paneel, 340 x 440 cm, Sint-Baafskathedraal, Gent

Al tijdens zijn leven genoot Van Eyck internationale roem. Zoals bij veel kunstenaars uit zijn tijd het geval is, zijn lang niet al zijn biografische gegevens exact bekend. Vermoed wordt dat hij werd geboren in Maaseik bij Maastricht in 1390. Lang stond hij bekend als ‘de uitvinder van de olieverftechniek’. Dit bleek echter niet te kloppen. Toch is van Eyck voor de ontwikkeling van deze techniek van groot belang geweest. Vanwege zijn uiterst verfijnde techniek en vanwege de manier waarop hij de transparante mogelijkheden van olieverf wist uit te buiten. Zijn mensfiguren zijn door middel van die techniek vaak verbluffend realistisch weergegeven. Een voorbeeld daarvan is het beroemde schilderij Man met rode tulband uit 1433, dat zich bevindt in de National Gallery in Londen.
Waarschijnlijk begon Van Eyck zijn carrière als verluchter van boeken. Het was een ambacht waarbij aan middeleeuwse handschriften en andere documenten illustraties en versieringen werden toegevoegd. Het werk van de gebroeders Van Limburg is van grote invloed geweest op de kunstenaar. Zij schilderden voornamelijk miniaturen, een kunstvorm die ook behoort tot de boekverluchting. Vanaf 1422 werkte hij voor hertog Jan III van Beieren, voor wie hij de (wand)decoraties maakte voor diens slot in 1424. Een jaar later was hij hofschilder en diplomaat voor Filips de Goede, de hertog van Bourgondië. Deze werkzaamheden brachten hem onder andere in Portugal en Spanje. Hij verhuisde een aantal jaren later naar Brugge, de stad waar hij uiteindelijk zou komen te overlijden.
 

Geheimzinnige oudere broer

Vaak werkte hij samen met zijn oudere broer Hubert (1370-1426), over wie heel weinig bekend is. Het monumentale en beroemde altaarstuk Het Lam Gods (zie afbeelding bovenaan pagina) is naar verluid door Hubert als compositie opgezet en vervolgens door Jan voltooid. Het imposante werk bevindt zich in de Sint-Baafskathedraal in Gent. Het bestaat uit twaalf eikenhouten panelen. Daarvan zijn de acht buitenste panelen aan beide kanten beschilderd. Het middenpaneel verbeeldt de aanbidding van het lam Gods.
In zijn paneelschilderingen laat Van Eyck een wisselwerking zien tussen binnen- en buitenruimten. Zo is bijvoorbeeld vanuit een interieur van een paleis onder een poort een uitzicht weergegeven op een uitgestrekt landschap. Ook in zijn portretten introduceert hij een nieuwe invalshoek. Hij introduceert het zogenaamde 'aanzicht in driekwart' van een geportretteerde, in plaats van het gebruikelijke zijaanzicht. Naast Man met rode tulband en Het Lam Gods geldt ook Giovanni Arnolfini en zijn bruid uit 1434 als een meesterwerk van Van Eyck. Het behoort ook tot de collectie van de National Gallery in Londen.