James Tissot (1836-1902)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van gracieuze damesmode tot devote Bijbelillustraties

door: Sander Kletter
 
De Franse kunstschilder James Tissot (oorspronkelijke voornamen Jacques Joseph) studeerde vanaf 1856 onder  Jean Auguste Dominique Ingres aan de École des Beaux-Arts te Parijs, waar hij bevriend raakte met James Abbott McNeill Whistler en Edgar Degas

James Tissot (1836-1902), De receptie, 1883-1885, olieverf op doek, 187 x 142 cm, Albright-Knox Art Gallery, Buffalo
James Tissot (1836-1902), De receptie, 1883-1885, olieverf op doek, 187 x 142 cm, Albright-Knox Art Gallery, Buffalo

In 1871 vertrekt hij naar Londen, nadat hij als soldaat heeft gevochten in de Frans-Duitse oorlog (1870-1871) en op de barricaden heeft gestaan ter verdediging van de revolutionaire Commune van Parijs. In Londen verandert hij zijn naam in James Tissot. Hij gaat zich specialiseren in het schilderen van naar de laatste mode geklede dames, net als tijdgenoten als Alfred Stevens, John White Alexander, John Singer Sargent en Giovanni Boldini. Om de kost te verdienen tekent hij in eerste instantie karikaturen voor de Vanity Fair.

In 1874 wordt hij door Degas gevraagd mee te doen aan de eerste tentoonstelling van het impressionisme. Tissot gaat er niet op in, hij is trouw aan de stijl van zijn leermeester Ingres en toont in de rest van zijn carrière een bijna obsessieve belangstelling voor de stofuitdrukking en elk miniem detail van dameskledingstukken, die hij met zijn schilderijen vastlegt. Net als Ingres weet hij dit uit te voeren in een haast onnavolgbare techniek. Maar ondanks dat Tissot niet meedoet aan de tentoonstelling van zijn goede vriend en de andere impressionisten, houdt hij toch steeds contact met belangrijke avant-garde schilders van zijn tijd. Berthe Morisot komt hem bijvoorbeeld opzoeken in Londen en met Édouard Manet maakt hij een reis naar Venetië.

In 1875 leert Tissot Kathleen Newton kennen, die jarenlang zijn levensgezellin, model en geliefde is tot haar dood in 1882. Hij maakt van haar een serie portretten, gekleed in de meest elegante damesmode van haar tijd. Deze schilderijen worden tot de hoogtepunten van zijn oeuvre beschouwd, zoals onder meer Promenade dans la neige (zie de afbeelding rechts). Haar dood is voor Tissot aanleiding terug te keren naar Parijs. Zijn huis in Londen verkoopt hij aan de bevriende Nederlandse kunstenaar Lawrence Alma-Tadema, die net als hij zeer succesvol is in de Engelse kunstwereld.

Ook in Parijs kent Tissot overigens veel succes. Net als zijn tijdgenoten wordt hij beïnvloed door de stijl van Japanse Houtsneden en hij experimenteert evenals Degas met de uitsneden van zijn composities. In 1885 heeft Tissot een grote expositie bij Galerie Sedelmeyer in Parijs. In hetzelfde jaar bekeert hij zich opnieuw tot het katholieke geloof, net als vele andere Fransen. Deze vlucht in het geloof kan geworden gezien als een devote antireactie op de wereldlijke houding, die de Franse maatschappij tijdens de derde republiek kenmerkte. Het leidt tot een onverwachte en compleet nieuwe thematiek van zijn oeuvre. De rest van zijn leven gaat hij zich bezighouden met het illustreren van Bijbelverhalen. Terwijl avant-gardistische tijdgenoten werkten in stijlen als het impressionisme, het postimpressionisme en het pointillisme schilderde hij minutieus in de stijl van het naturalisme haast fotografische aquarellen. Zijn 365 in gouache uitgevoerde illustraties van het leven van Christus werden een mega succes in zowel Parijs (1894-95), Londen (1896) als New York (1898-98). Ze werden vervolgens gepubliceerd in een Engelstalige en Franse uitgave en brachten de kunstenaar aan het einde van zijn leven grote rijkdom en roem.

Tissot overlijdt in 1902 in het Château de Buillon, dat hij had geërfd van zijn vader Marcel Théodore Tissot, die net als zijn zoon een vermogen had vergaard, maar dan als handelaar in manufacturen.