Honoré Daumier (1808 – 1879)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie

Daumier vervaardigde vanaf 1843 verschillende versies van tekeningen en schilderijen, die de ongemakkelijke omstandigheden in treinen voor armere reizigers als onderwerp hadden. De waarschijnlijk meest bekende versie daarvan, getiteld De derde klasse coupé (zie afbeelding hieronder), volgde op een aquarel, dat hij in opdracht van de Amerikaanse spoorwegmagnaat William Waters maakte in 1864.

Honoré Daumier, De derde klasse coupé, 1865, olieverf op doek, 67 x 93 cm, National Gallery of Canada, Ottawa
Honoré Daumier, De derde klasse coupé, 1865, olieverf op doek, 67 x 93 cm, National Gallery of Canada, Ottawa

Zoals andere kunstenaars van de stroming van het realisme uit de tweede helft van de negentiende eeuw, wilde Daumier een eerlijk en waarheidsgetrouw beeld geven van de dagelijkse werkelijkheid van de armen en de arbeidersklasse. Om die reden werd dikwijls het leven en werk van plattelandsarbeiders weergegeven. Dit was het geliefde onderwerp van Jean-François Millet, een schilder van de School van Barbizon. Ook Gustave Courbet, de voorman van de negentiende-eeuwse stroming van het realisme, schilderde het beroemde schilderij De Steenkloppers in dit genre. Het schilderij De derde klasse coupé van Daumier geeft bovendien iets weer van de sympathie die kunstenaars hadden voor het gewone volk. De interesse voor deze bevolkingsgroep was mede het gevolg van de industrialisatie en het veranderde stadsleven, dat daarmee samenhing.
In het geval van Daumier is er veelal sprake van een satirische ondertoon in zijn werk. Dit is vooral het geval bij de tekeningen die hij maakte voor zijn litho's (steendrukken), waarvan hij er ongeveer 4.000 maakte. De afbeelding waarop hij koning Louis Philippe van Frankrijk als een peer afbeeldde werd hem niet in dank afgenomen. Het leverde hem een gevangenisstraf op wegens majesteitsschennis. Zijn tekeningen werden gepubliceerd in Franse kranten, onder andere in de linksgeoriënteerde krant La Caricature. Toen dat laatste blad werd verboden, nadat de censuur was verscherpt, werden ze in 1835 gepubliceerd in het blad Le Charivari. Daumier is het meest bekend vanwege deze vaak karikaturale tekeningen. Hij maakte ze niet alleen van de regering en van de koning, maar ook van de bourgeois, de rijke middenklasse die als steunpilaar van het regime fungeerde. Zijn karikaturale stijl paste hij niet alleen toe in tekeningen. Hij maakte ook een aantal portretbustes in klei, waarmee hij een aantal belangrijke figuren uit de Franse politiek van zijn tijd te kijk zette. Zie bijvoorbeeld Antoine Odier, gemaakt in 1832, dat zich bevindt in Musée d'Orsay in Parijs.
De kunstenaar volgde in 1822 op 14-jarige leeftijd al tekenlessen. Vervolgens leerde hij het grafische ambacht van de lithografie. Vanaf 1830, gaat hij zich ook wijden aan schilderkunst. De waardering daarvoor is echter pas later op gang gekomen. Leden van de School van Barbizon, onder wie Corot, Millet en Rousseau, maar ook Delacroix, voorman van de romantische stijl, behoorden tot zijn directe vriendenkring.