Giotto di Bondone (1266?-1337)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Vroegste renaissancekunstenaar


door: Sander Kletter
 
Giotto di Bondone, meestal kortweg Giotto genoemd, kan worden beschouwd als de eerste kunstenaar, die de ontwikkeling van de renaissance op gang bracht. Hij breekt met de Grieks-Byzantijnse traditie van zijn leermeester Cimabue

Giotto, Madonna di Ognissanti, ca. 1310, tempera op hout, 325 x 204 cm, Galleria degli Uffizi, Florence
Giotto, Madonna di Ognissanti, ca. 1310, tempera op hout, 325 x 204 cm, Galleria degli Uffizi, Florence

In zijn schilderijen en fresco's krijgen Christus en heilige figuren een zekere lichamelijkheid, los van de geestelijke kracht, die ze vertegenwoordigen. Hierin verschilt zijn werk zich duidelijk van dat van de Middeleeuwen. De mensfiguren in zijn schilderijen worden op plastische wijze gemodelleerd, ze lijken haast over lichamelijke energie te beschikken. Volgens een tijdgenoot, de bankier Giovanni Villani, schilderde Giotto zijn mensfiguren overeenkomstig de natuur. Zijn figuren mogen proportioneel gezien correcter weergegeven zijn dan in de Middeleeuwen, ze blijven natuurlijk erg primitief ten opzichte van het werk van kunstenaars uit de periode van de hoogrenaissance, zoals Rafaël en Leonardo da Vinci. Giotto voorziet de kledij en gewaden van de afgebeelde figuren met een concrete realistisch aandoende plooival, waardoor het menselijk lichaam wordt geaccentueerd en het fysiek lichamelijke versterkt. Bovendien plaatst hij zijn figuren en taferelen veelal in een architectonische ruimtelijk aandoende omgeving, in plaats van tegen de gangbare egaal gouden, plat aandoende, achtergrond van de Middeleeuwen. De mensfiguren op zijn fresco's krijgen individuele gelaatstrekken toegemeten. Het is een vorm van individualisering die wordt versterkt door passende kledij, die correspondeert met iemands stand in de maatschappij. De individuele mens wordt benadrukt en belangrijk gemaakt in het werk van Giotto, ook in Bijbelse vertellingen met Christelijke thematiek. Daarom kan zijn werk worden beschouwd als de doorbraak van de middeleeuwen naar de renaissance. Met de genoemde vernieuwingen was Giotto van grote invloed op de eerste generatie van renaissancekunstenaars, onder wie Fra Angelico.

Giotto schilderde vooral frescocyclussen. Fresco's, die tot een cyclus behoorden vertellen een verhaal door middel van een aantal achter elkaar geplaatste of boven elkaar geplaatste afbeeldingen. Je kunt het vergelijken met het stripverhaal uit onze tijd. De bewaard gebleven cyclussen bevinden zich in Assisi, Padua en Florence. De meest spectaculaire zijn de Geschiedenis en voorgeschiedenis van het leven van Jezus Christus en Het leven van de Maagd Maria van omstreeks 1306, die zich bevinden in de Capella degli Scrovegni in Padua in Noord-Italië. Ze worden beschouwd als het meesterwerk van Giotto. In deze cyclussen, die in zes rijen boven elkaar aan weerszijde van de kapel zijn geschilderd, drukt Giotto op het gelaat ook de individuele emoties van de diverse figuren uit. We worden ons bewust van wat er in de zielen van de afgebeelde figuren omgaat.

Giotto was overigens niet alleen kunstschilder maar ook architect. Voor de dom van Florence ontwierp hij de klokkentoren. Het is bekend dat Giotto al succesvol was in zijn tijd. Hij werkte enige tijd als hofschilder voor de koning van Napels en was een vermogend man. Toch bestaat er nog altijd veel onduidelijkheid over verschillende aspecten van zijn leven. Bijvoorbeeld over zijn exacte geboortejaar, zijn geboorteplaats, zijn opleiding, de volgorde waarin hij zijn werken heeft gemaakt en de plaats waar hij begraven is.
 

WERKEN VAN GIOTTO