Gino Severini (1883 – 1966)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie

“Oorlog is de motor voor kunst”, claimden de Italiaanse futuristen in 1915. Dat Italië zich in datzelfde jaar ging mengen in de Eerste Wereldoorlog, was voor hen op dat moment alleen maar een heugelijke gebeurtenis. Ze waren hevig gefascineerd door de nieuwe technologie en mechanica, dat in deze oorlog werd toegepast.

Gino Severini, Gepantserde trein in actie [Engelse titel: 'Armored Train in Action'], 1915, olieverf op doek, 116 x 89 cm, Museum of Modern Art, New York
Gino Severini, Gepantserde trein in actie [Engelse titel: 'Armored Train in Action'], 1915, olieverf op doek, 116 x 89 cm, Museum of Modern Art, New York

Een voorbeeld van de verheerlijking van de oorlog is te zien in het werk Armored Train in Action (zie afbeelding) uit 1915. Het is van de Italiaanse kunstschilder Severini, die zich ook bij de futuristen had aangesloten. De kunstenaar had zelf een te zwakke gezondheid om in het leger te kunnen toetreden, maar dat maakte hem niet minder geobsedeerd door deze eerste volledig gemechaniseerde oorlog. De kunstenaars van het futurisme geloofden dat de oorlog een nieuwe Italiaanse identiteit zou kunnen bewerkstelligen. Ze geloofden in de heerschappij van Italië als culturele en militaire macht. Severini richtte zich in zijn werk echter minder dan de andere futuristen op de technologie en dynamiek van de machine. Om beweging uit te drukken, had hij meer een voorkeur voor het beeldmotief van dansers.
Zijn besluit om kunstschilder te worden volgde na zijn ontmoeting met Giacomo Balla en Umberto Boccioni in 1901. Severini vestigde zich vanaf 1906 in Parijs, waardoor hij in aanraking kwam met de Franse avant-garde stijlen en stromingen van zijn tijd. Hij verdiepte zich meer dan de andere Italiaanse futuristen in het opkomende kubisme. Na het zien van het werk van Georges Seurat en Paul Signac, experimenteerde hij daarnaast met de ideeën en techniek van het pointillisme. De korte verstreken die deze stijl kenmerken schilderde hij soms over de houten omlijsting van zijn schilderijen.
In 1912 begon hij studies te maken van de Metro van Parijs. Kenmerkend voor de periode, die daarmee begon is de kubistisch aandoende gefragmenteerde beeldtaal waarmee hij het motief van het bewegende voertuig schilderde. Dagelijks had de kunstenaar vanuit zijn raam zicht op voorbijrijdende treinen, volgeladen met legertroepen en wapens. Het bracht hem tot werken zoals Armored Train in Action, waarin de oorlog in al zijn “wonderbaarlijke mechanische vormen” wordt getoond. Severini gaf zo letterlijk vorm aan waartoe Marinetti, de voorman van het futurisme, in zijn manifesten had opgeroepen.
Het werk van de kunstenaar ontwikkelde zich echter steeds meer in de richting van de zuivere abstracte schilderkunst, deels naar het voorbeeld van het orfisme van de Fransman Robert Delaunay. De kubistische periode van Severini strekte zich uit tot ongeveer de jaren twintig van de twintigste eeuw. Tussen 1924 en 1935 vervaardigde hij een aantal mozaïeken en muurschilderingen in opdracht in Frankrijk, Italië en Zwitserland. Vanaf de jaren vijftig richtte hij zich opnieuw op onderwerpen als licht en beweging. Hij koos wederom voor dansers als beeldmotief, zoals hij tijdens de jaren dat hij in futuristische stijl werkte had gedaan. Severini overleed in februari 1966 in Parijs, na een lange carrière. Het werk dat hij voor de Eerste Wereldoorlog schilderde wordt echter nog altijd als het belangrijkste deel van zijn oeuvre beschouwd.