Giacomo Balla (1871 – 1958)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
  
De Italiaanse kunstschilder en beeldhouwer Giacomo Balla bracht met zijn schilderij Dynamiek van een hond aan een riem (zie het artikel over het futurisme) uit 1912, beweging op een nieuwe manier in beeld. Dynamiek, beweging, snelheid en vernieuwingen in de technologie waren belangrijke thema’s voor de kunstenaarsbeweging van het futurisme, waartoe de kunstenaar vanaf het eerste uur behoorde.

Giacomo Balla, Lampada - Studio di Luce [Engelse titel: 'Street Light'], 1909, olieverf op doek, 175 x 115 cm, Museum of Modern Art, New York
Giacomo Balla, Lampada - Studio di Luce [Engelse titel: 'Street Light'], 1909, olieverf op doek, 175 x 115 cm, Museum of Modern Art, New York

Balla, geboren in Turijn, vertrok in 1895 naar Rome, waar hij een aantal jaren werkzaam was als illustrator, karikaturist en portretschilder. Hij exposeerde op de Biënnale van Venetië in 1899. In hetzelfde jaar werd zijn werk getoond op de Exposizione internazionale di belle arti bij de Società degli Amatori e Cultori di Belle Arti te Rome, waar hij de tien volgende jaren nog regelmatig zou exposeren. Samen met de illustrator Sarefino Macchiati verbleef hij in 1900 zeven maanden in Parijs. Hij verdiepte zich in de stijl van het divisionisme, dat ook bekend staat als het pointillisme. De schildermethode van het pointillisme gaf hij in Italië weer door aan de kunstenaars Umberto Boccioni en Gino Severini. Het werk van Balla werd in deze fase van zijn carrière in München, Düsseldorf en Parijs op belangrijke internationale tentoonstellingen gepresenteerd. Balla was bijzonder geïnteresseerd in socialistische politieke denkbeelden, daarom maakte hij in aanvang graag schilderijen van personen uit de onderste laag van de samenleving.
 

aansluiting bij het futurisme

In 1910 ondertekende Balla samen met Boccioni, Severini, Carlo Carrà en Luigi Russolo het ‘Manifest van de futuristische schilders’ van de schrijver Marinetti. Ze deelden een modernistisch enthousiasme voor machines, maar ook ideeën over een revolutie binnen de kunstwereld, ze droomden van een nieuwe kunstvorm, welke precies bij de nieuwe tijd zou passen. 
Eén van de verschijnselen van de nieuwe tijd was het elektrische straatlicht. Balla schilderde, in de geest van het Manifest van Marinetti, de veelkleurige en alles verblindende kracht van de lantaarn, die het licht van de maansikkel op de achtergrond lijkt te doen verbleken. Zie hiervoor het schilderij Street Light (Italiaanse titel: Lampada - Studio di Luce) bovenaan deze pagina. Mogelijk liet Balla zich voor dit schilderij inspireren door het prozawerk ‘Laten we het maanlicht vermoorden’, dat Marinetti in april 1909 had geschreven. 
Balla was steeds bezig met vernieuwing binnen zijn oeuvre. In zijn eerste futuristische fase legde hij zich echter vooral toe op de weergave van beweging, zoals ondermeer zichtbaar is bij het eerdergenoemde schilderij van de hond aan de lijn. “Een paard heeft geen vier, maar twintig benen”, redeneerde hij, geïnspireerd door de chronofotografie (bewegingsfotografie) van Etienne-Jules Marey, die binnen één fotografisch beeld een opeenvolging van bewegingen wist vast te leggen.
De kunstenaar experimenteerde in 1914 voor het eerst met beeldhouwkunst. Hij schreef in 1915 samen met kunstenaar Fortunato Depero het manifest Riconstruzione futurista dell’universo. In hetzelfde jaar werd zijn eerste solotentoonstelling gehouden bij de Società Italiana Lampade Elettriche “Z” en de Sala d’Arte A. Angelelli in Rome. Vervolgens werd zijn werk onder invloed van het kubisme steeds meer abstract. Rond 1930 ging hij echter opnieuw figuratief werken. Op 1 maart 1958 overleed de kunstenaar te Rome.