George Hendrik Breitner (1857 – 1923)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie

De Nederlandse kunstschilder George Hendrik Breitner was le peintre du people, de schilder van het volk. Zijn modellen kwamen bij voorkeur uit de lagere arbeidersklasse. Net als Isaac Israëls, met wie hij vaak samen op pad ging om te schilderen, wordt hij gerekend tot de stroming van het Amsterdamse impressionisme.

George Hendrik Breitner, Rijdende Artillerie, 1885-86, olieverf op doek, 115 x 78 cm, Rijksmuseum, Amsterdam
George Hendrik Breitner, Rijdende Artillerie, 1885-86, olieverf op doek, 115 x 78 cm, Rijksmuseum, Amsterdam

Breitner werd in 1857 geboren in Rotterdam. Hij volgde zijn opleiding aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Ook volgde hij lessen in het atelier van Willem Maris, een kunstschilder van de Haagse School. De stijl van de Haagse school beïnvloedde het werk van Breitner in zijn beginperiode. Zijn eerste schilderijen worden dan ook tot de Haagse School gerekend. In 1886 verhuisde hij, evenals Isaac Israëls, naar Amsterdam. Het was een aantrekkelijke stad waar 'het moderne leven' in volle gang was gekomen. Het bruisende stadsleven vormde de inspiratiebron van de Amsterdamse impressionisten. Dit onderscheidde hen van de kunstenaars van de Haagse school, die juist de natuur en het landschap als onderwerp verkozen.
Breitner maakte schetsen, schilderijen en foto’s van het moderne stadsleven. Deze foto’s werkte hij later uit tot schilderijen of hij gebruikte ze als studiemateriaal. Kenmerkend voor het impressionisme is de vluchtige indruk, die wordt weergegeven van een tafereel. De figuren in de schilderijen van de Amsterdamse impressionisten worden soms deels afgesneden door de randen van het beeldvlak. Dit is tevens het kenmerk van een snel gemaakt fotografisch snapshot. Het vormt een opvallende tegenstelling met een zorgvuldig gecomponeerde of geposeerde foto, waarbij alle figuren precies binnen de lijnen van het kader passen. De afgesneden figuren dragen bij aan de overtuigingskracht van de weergave van een vluchtig moment. Het werd dan ook door Breitner en Israëls veelvuldig toegepast.
De vaart waarmee Breitner zijn werk schilderde, maakte dat sommige kunstcritici van zijn tijd zijn werk als ‘onaf’ bestempelden. Precies hetzelfde euvel als waarvoor eerder Franse impressionisten als Monet, PissarroRenoir en Sisley waren bekritiseerd bij hun eerste gezamenlijke tentoonstelling in 1874. Het werk van Breitner is inderdaad schetsmatig van karakter, details worden vervangen voor ogenschijnlijk spontane felgekleurde vegen die energiek op het doek zijn gezet. Zijn werkwijze lijkt overigens goed te passen bij het nerveuze karakter van de schilder: “Een normale conversatie was onmogelijk: hij sprak in korte stijve zinnen die regelmatig werden onderbroken door abrupte lachsalvo’s. Onverwacht geluid of licht kon hem doen opschrikken. Hij schaakte liever met Willem Witsen dan dat hij een gesprek voerde,” schreef kunstverzamelaar J.F.S. Esser in zijn memoires. Hij constateerde tevens dat Breitner in zijn optiek de belangrijkste kunstenaar van de negentiende eeuw was.
Breitner schilderde graag paarden en oorlogstaferelen, waarvan Rijdende Artillerie uit 1885-1886 (zie afbeelding) een mooi voorbeeld is. Op verzoek van de Haagse schilder Mesdag schilderde Breitner de cavalerie op het strand van diens reusachtige meesterwerk Panorama Mesdag in Scheveningen.