Frida Kahlo (1907-1954)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Een persoonlijke surreële werkelijkheid


door: Sander Kletter en Kyra ter Veer

De thematiek van de schilderijen van Frida Kahlo (1907-1954) is vervlochten met haar eigen, overwegend schrijnende, levensverhaal. Beroemd zijn haar intieme zelfportretten, waarin ze haar eigen identiteit en ervaringen exploreert. Ze vervaardigde meer dan 55 van dergelijke portretten.

Frida Kahlo, The Broken Column, 1944, olieverf op masoniet, 43 x 33 cm, collectie Dolores Olmedo, Mexico City
Frida Kahlo, The Broken Column, 1944, olieverf op masoniet, 43 x 33 cm, collectie Dolores Olmedo, Mexico City

Kahlo groeide op in Mexico. De Mexicaanse Revolutie, die plaatsvond vanaf 1910, is van grote betekenis voor de geschiedenis van Mexico geweest, maar ook voor de identiteitsvorming van Kahlo. Na jarenlange dictatuur van president Porfirio Díaz barst de revolutie los met een grote opstand. Dit is het begin van een periode van geweld en bloedvergieten, dat tien jaar zal aanhouden. Hoezeer Kahlo zich met de revolutie vereenzelvigt, blijkt uit het feit dat zij als geboortejaar het jaar van het uitbreken van de revolutie pleegde op te geven, terwijl zij volgens haar geboorteakte drie jaar eerder ter wereld kwam. Op zesjarige leeftijd krijgt ze kinderverlamming, waardoor haar been en voet blijvend worden misvormd. Dit is de reden dat ze voornamelijk broeken en lange rokken gaat dragen. Het verbergen van haar handicap is echter niet helemaal mogelijk: in haar jeugd wordt ze tot haar verdriet voor ‘Frida Hinkebeen’ uitgemaakt. Haar lichamelijke gesteldheid verklaart wellicht dat ze in eerste instantie arts wilde worden. Maar ondertussen schildert ze tijdens haar eerste studiejaar na de middelbare school, enkele portretten van schoolvrienden. Ze volgt tevens tekenlessen bij een vriend van haar vader, die zeer onder de indruk is van haar artistieke gave. Het komt dan nog niet in haar op om voor een artistieke carrière te gaan. Daar komt echter verandering in door een zeer ingrijpende gebeurtenis tijdens haar prille achttienjarige levensjaar.
 

Een bijna fataal ongeluk

Frida Kahlo, Zelfportret met doornenhalsband, 1940, 63.5 x 49.5 cm, Harry Ransom Humanities Research Center Art Collection, Austin, The University of Texas
Frida Kahlo, Zelfportret met doornenhalsband, 1940, 63.5 x 49.5 cm, Harry Ransom Humanities Research Center Art Collection, Austin, The University of Texas

Op 17 september 1925 raakt ze zwaar gewond bij een botsing tussen een bus en een tram, waarbij een aantal mensen komen te overlijden. Ook Kahlo zelf begeeft zich op het randje van de dood, maar ze weet het ongeluk wonderwel te overleven. Het herstel kost haar echter bijna twee jaar, mede doordat de breuk in haar wervelkolom pas na een jaar vastgesteld wordt. Deze periode brengt ze hoofdzakelijk in bed door. Ze kan er niet veel, maar wat ze wel kan is schilderen. Hier begint ze aan haar, tegenwoordig zeer beroemde, reeks zelfportretten. Als ze na haar ziekbed haar sociale leven weer oppakt, komt ze via haar vrienden in contact met de beroemde Mexicaanse avant-garde kunstschilder Diego Rivera. Ze heeft grote bewondering voor deze man en zijn muurschilderingen. En de bewondering is wederzijds: Rivera spoort haar aan om verder te gaan in de schilderkunst. Hij ziet in haar een begaafde kunstenares. De twee worden verliefd en ze trouwen op 21 augustus 1929. Het huwelijk zal echter een slepend drama worden van strubbelingen en ontrouw. Ook geneest ze nooit volledig van het dramatische ongeluk uit haar jeugd. Ze zal nog regelmatig het ziekenhuis moeten bezoeken en ze kan zich bijna voortbewegen zonder gebruik van een rolstoel. Bovendien moet ze aanhoudend pijnstillers slikken om de pijnen, die haar teisteren, te kunnen verdragen.
 

Frida Kahlo, Zelfportret op de grens tussen Mexico en de VS, 1932, olieverf op metaal, 31 x 35 cm, Collectie Manuel Reyero, New York
Frida Kahlo, Zelfportret op de grens tussen Mexico en de VS, 1932, olieverf op metaal, 31 x 35 cm, Collectie Manuel Reyero, New York

Frida Kahlo en het surrealisme

De Franse schrijver André Breton, grondlegger van het surrealisme, kwam in 1938 in aanraking met Kahlo’s werk. Hij raakt enthousiast over de surrealistische stijl die hij in haar werk meent te herkennen. Ze exposeert haar werk in New York in 1938 in de galerie van Julien Levy en een jaar later bij Galerie Renou te Parijs, bij die gelegenheid maakt ze kennis met de surrealisten. Breton nodigt haar uit zich bij de surrealistische beweging aan te sluiten. De kunstenares voelt zich echter te weinig verwant met het surrealisme. Surrealisten halen vaak inspiratie uit de psychoanalytische theorieën van de Oostenrijkse psychoanalyticus en neuroloog Sigmund Freud. Het beeld van de vrouw is binnen zijn psychoanalyse nogal problematisch van aard. Het is overwegend gestoeld op een mannelijke visie op de wereld. Kahlo beschouwt haar eigen leven en realiteit echter als de basis van haar stijl. 

In 1950 bracht Kahlo negen maanden aan een stuk door in het ziekenhuis. Ze schildert er zelfportretten al liggend in bed. Voor dat doel was een speciale schildersezel aan het bed bevestigd. Na ontslag uit het ziekenhuis blijft ze kwakkelen met haar gezondheid. Ze kan niet goed meer lopen. In 1953 wordt haar rechterbeen tot aan de knie geamputeerd. In 1954 krijgt ze longontsteking, dat haar uiteindelijk fataal zal worden. Op 13 juli van dat jaar overlijdt ze in het 'blauwe huis'. In Mexico bevindt zich het Museo Frida Kahlo in het 'blauwe huis' in Coyoacan, waar zij samen met Diego Rivera van 1929 tot 1954 heeft gewoond en gewerkt. Diego Rivera overlijdt drie jaar na Kahlo in 1957 en laat in zijn testament het huis na aan het Mexicaanse volk, ter nagedachtenis aan Frida Kahlo. Zij wordt door velen beschouwd als de grootste kunstenaar van Latijns-Amerika. Voor anderen, waaronder Kahlo zelf, was dit wellicht juist Diego Rivera. 

Wie zich wil laten meevoeren in het aangrijpende levensverhaal en de sterk bezielde kunst van de eigengereide kunstenares, mag de biografische dramafilm ‘Frida’ uit 2002 eigenlijk niet missen, met Salma Hayek in de hoofdrol.